Phát triển công nghiệp hỗ trợ Việt Nam: Góc nhìn của chuyên gia Nhật Bản

(eFinance Online) Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) và Viện nghiên cứu Mitsubishi (Nhật Bản) vừa công bố báo cáo tình hình phát triển công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam. Trong đó, nhiều thông tin mang tính chất thực tiễn đáng chú đã được các chuyên gia Nhật Bản nêu lên.
Toàn cảnh hội thảo. Ảnh: T.NToàn cảnh hội thảo. Ảnh: T.N

Chồng chéo các cơ quan hỗ trợ

Theo các chuyên gia của Viện nghiên cứu Mitsubishi, các doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ phần lớn là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đối với các doanh nghiệp này, ở cấp độ trung ương và địa phương có nhiều văn bản khác nhau cũng như có các tổ chức được thành lập để hỗ trợ. Chẳng hạn, tại trung ương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư có Cục phát triển Doanh nghiệp vừa và nhỏ, có quỹ hỗ trợ các doanh nghiệp này. Ở địa phương cũng có các trung tâm hỗ trợ đặt tại Hà Nội, Đà Nẵng, Tp.HCM.

Tuy nhiên khi tìm hiểu, các chuyên gia Nhật Bản nhận thấy các trung tâm này mới chỉ hỗ trợ doanh nghiệp về mặt hành chính, thủ tục đầu tư, viết các form mẫu như nào… mà không hỗ trợ kĩ thuật.

Đối với các tỉnh thành, các trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ được chia thành 2 hệ thống. Một hệ thống nằm tại Sở Kế hoạch và đầu tư gọi là các trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ. Các trung tâm này hỗ trợ khi doanh nghiệp khởi nghiệp, liên quan tới sở hữu trí tuệ, chính sách của Chính phủ, điều tra thị trường, phát triển nguồn nhân lực, kết nối kinh doanh, tham gia hội chợ, triển lãm… Thứ 2 là Sở Công thương có hệ thống trung tâm khuyến công với nhiệm vụ hỗ trợ nhân lực cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, cung cấp các thông tin liên quan tới văn bản quy phạm pháp luật hoặc đưa ra lời khuyên, tư vấn trong quản lý doanh nghiệp cung cấp hỗ trợ khi doanh nghiệp mới thành lập.

Như vậy 63 tỉnh thành đều có 2 trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ do 2 sở điều hành. Tuy nhiên, báo cáo của Viện nghiên cứu Mitsubishi cho thấy, các trung tâm này hiện đang hoạt động chồng chéo, chức năng giống nhau, gây ra lãng phí tiền bạc, con người.

Thêm nữa, sự hỗ trợ của các trung tâm này cũng chưa "khớp" với nhu cầu thực tế của các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong lĩnh vực công nghệ hỗ trợ. Hiện các doanh nghiệp phần lớn chỉ nhận hỗ trợ về mặt hành chính là chính, còn hướng dẫn về công nghệ gần như không có. Theo các chuyên gia của Nhật Bản nguyên nhân là hiện nay các trung tâm khuyến công hoặc các trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa có nhân viên biết công nghệ, kĩ thuật nên khi doanh nghiệp đến "gõ cửa" thì họ cũng không biết để có thể hỗ trợ một cách có hiệu quả.

Vì vậy, báo cáo của các chuyên gia Nhật Bản nhận định, các cơ quan của Việt Nam hiện đang tập trung quá nhiều nguồn lực xây dựng cơ sở pháp lý. Nói cách khác mới dừng lại ở mức "Plan - xây dựng kế hoạch", còn "Do - thực hiện kế hoạch", "Check - kiểm tra" và "Action - hành động" thì lại rất yếu.

Đi tìm một mô hình phù hợp

Từ thực tiễn của Việt Nam cũng như kinh nghiệm của mình, các chuyên gia Nhật Bản cũng đưa ra những khuyến nghị.

Các chuyên gia Nhật Bản chia sẻ, tại Nhật Bản hiện có mô hình LPTC. Đây là một cơ sở do chính quyền trung ương thành lập ở tất cả tỉnh thành ở Nhật Bản. LPTC thực hiện nghiên cứu, chức năng phục vụ cho phát triển công nghiệp của vùng, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ như nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, khoáng sản, môi trường.

Hiện Nhật Bản có trên 600 LPTC như này với cơ sở vật chất vàmáy móc thiết bị hiện đại, cung cấp dịch vụ miễn phí hoặc chi phí thấp cho các doanh nghiệp, có nhân lực có trình độ kĩ thuật cao. LPTC có chức năng chủ yếu là kiểm tra hoạt động, nghĩa là trước sản phẩm ra thị trường thì phải kiểm tra kĩ chất lượng sản phẩm đó. Chức năng nữa là hướng dẫn, tư vấn cho các doanh nghiệp, kết nối giữa doanh nghiệp với các chuyên gia, nhà nghiên cứu để tư vấn, giúp giải quyết các vấn đề doanh ngiệp gặp phải. Trong năm 2003, một LPTC của Nhật có thể kiểm tra hơn 4900 thiết bị máy móc, những con số này cho thấy hoạt động hiệu quả của trung tâm này.

Tất nhiên, LPTC không phải là mô hình duy nhất hỗ trợ cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Ngoài ra Nhật Bản còn có nhiều hệ thống: các doanh nghiệp lớn xây dựng mạng lưới doanh nghiệp vừa và nhỏ, hỗ trợ cho sự phát triển lĩnh vực của mình, tạo nên một mạng lưới liên kết với nhau.

Đây chỉ là một khuyến nghị và chắc chắn không thể "rập khuôn" áp dụng tại Việt Nam. Tuy nhiên, theo đánh giá của Viện nghiên cứu Quản lý trung ương, báo cáo của các chuyên gia Nhật Bản có nội hàm thực tiễn cao, không tập trung quá nhiều vào các vấn đè chính sách mà đi tìm gốc rễ vấn đề. Trong thời gian tới, Việt Nam sẽ tiếp tục làm việc với các chuyên gia Nhật Bản để làm rõ hơn mô hình cũng như cách thức thành lập một trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ trong lĩnh vực công nghệ hỗ trợ hiệu quả hơn.

(T.N)