Phòng vệ thương mại: Đã đến lúc Việt Nam sử dụng để bảo vệ "sân nhà"

Trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, các vụ việc phòng vệ thương mại (PVTM) áp dụng đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam ngày càng gia tăng, trong khi đó các doanh nghiệp sản xuất trong nước cho đến nay chưa thực sự quan tâm đến công cụ hữu ích này để bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình tại thị trường nội địa. Do vậy, việc các doanh nghiệp nắm vững để ứng phó và sử dụng hiệu quả các biện pháp PVTM có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.

Tại Hội thảo “Trao đổi kinh nghiệm của Việt Nam và EU trong việc sử dụng và ứng phó hiệu quả các biện pháp PVTM” do Dự án Hỗ trợ chính sách thương mại và đầu tư của châu Âu (EU-MUTRAP) phối hợp với Cục Quản lý Cạnh tranh (QLCT) - Bộ Công Thương tổ chức ngày 11/11, các đại biểu của Hiệp hội các ngành hàng, các doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu và kinh doanh trên thị trường nội địa, hãng luật, công ty tư vấn... đã có những đánh giá về các biện pháp PVTM mà các DN Việt Nam đang gặp phải.

Thực tế, trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, doanh nghiệp sản xuất xuất khẩu của Việt Nam đã phải đối mặt với nhiều vụ kiện PVTM (dẫn đến áp dụng thuế chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ). Tính đến hết tháng 10 năm 2014, con số các vụ kiện đã lên đến 80 vụ, trong đó doanh nghiệp Việt Nam bị điều tra chống bán phá giá chiếm đến 47 vụ). Các vụ kiện này có tác động rất lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu của cả ngành sản xuất mặt hàng tương tự tại Việt Nam, từ các mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu thấp đến cao. Danh sách mặt hàng xuất khẩu bị điều tra lẫn nước nhập khẩu tiến hành điều tra càng ngày trở nên đa dạng từ ốc vít, sợi, máy biến thế cho đến thủy hải sản, thép và các sản phẩm từ thép do Hoa Kỳ, EU, Braxin, Thổ Nhỹ Kỳ, Úc, Indonesia, Malaysia, Philippine, Thái Lan,... điều tra.

Các vụ kiện PVTM đã gây ra tác động xấu đối với các doanh nghiệp xuất khẩu bởi sự tốn kém tài chính khi phải thuê luật sư tư vấn bảo vệ lợi ích của mình khi xuất khẩu. Bên cạnh đó, kim ngạch xuất khẩu sang các thị trường chủ lực bị sụt giảm do các nhà nhập khẩu đều có xu hướng giảm nhập khẩu hàng hóa bị điều tra vì phải trả thêm các khoản thuế ngoài thuế nhập khẩu. Vì vậy, vấn đề cấp bách đặt ra liệu cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đã hiểu rõ và nắm vững các quy trình, thủ tục điều tra cũng như các thông tin cần có để có những giải pháp điều chỉnh kịp thời nhằm ứng phó một cách hiệu quả với các vụ việc PVTM có thể xảy ra?

Theo số liệu thống kê của Hệ thống cảnh báo sớm của Việt Nam được tổng hợp từ các Báo cáo thường niên của các quốc gia thành viên WTO, trong vòng khoảng 20 năm (giai đoạn từ 1994 đến 2012), các thành viên của WTO đã tiến hành khởi xướng 789 vụ điều tra chống bán phá giá (CBPG) đối với sản phẩm thép trên tổng số hơn 4.000 vụ điều tra CBPG trong giai đoạn này. Nghiên cứu thực tiễn điều tra CBPG đối với sản phẩm này tại một số nước, số liệu cho thấy mặt hàng thép và các sản phẩm làm từ thép hoặc kim loại cơ bản (basic metal) là đối tượng thường xuyên của biện pháp PVTM. Các số liệu trên cho thấy, các quốc gia/vùng lãnh thổ tích cực sử dụng biện pháp CBPG như Hoa Kỳ, Liên minh Châu Âu dành sự quan tâm khá thường xuyên đối với mặt hàng thép.

Việt Nam cũng là một trong những nước bị điều tra CBPG, với 52 vụ việc bị điều tra chống bán phá giá bởi 15 nước khác nhau trên thế giới từ 1994 đến tháng 3 năm 2013, trong đó số lượng các vụ việc mà sản phẩm đối tượng là thép là khoảng 15 vụ việc (28%). Trong số đó, riêng trong 3 năm gần đây (từ 2011 đến 2013), Việt Nam đã phải ứng phó với 8 vụ điều tra chống bán phá giá sản phẩm về thép (ống dẫn dầu, thép cuộn cán nguội, thép cuộn nguội, ống thép các bon, thép cuộn nguội, thép cuộn không gỉ, mắc áo thép, tháp điện gió). Điều này cho thấy xu hướng điều tra đối với sản phẩm này đang gia tăng.

Các doanh nghiệp, hiệp hội, các sở ngành liên quan cũng đã chủ động tham gia, tích cực đóng góp ý kiến, trao đổi, phát biểu nêu lên những khó khăn, hạn chế của mình trong quá trình tham gia ứng phó và khởi kiện áp dụng các biện pháp PVTM. Những khó khăn trên của doanh nghiệp đã được ghi nhận và được chia sẻ kinh nghiệm về việc chuẩn bị, triển khai các công tác ứng phó với các biện pháp PVTM do nước ngoài áp dụng đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam. Đồng thời, giới thiệu quy định pháp luật và hệ thống tổ chức của cơ quan điều tra trong việc sử dụng các công cụ PVTM của Việt Nam, những hình thức hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình khởi kiện.

Đối lập với thực tế doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam liên tục đối mặt với rào cản PVTM mà các nước nhập khẩu gia tăng sử dụng, các doanh nghiệp sản xuất trong nước của Việt Nam cho đến nay vẫn chưa thực sự quan tâm đến công cụ hữu ích này để bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình ngay tại sân nhà trước các đối thủ ngoại. Thực tế cho thấy nguy cơ cạnh tranh không lành mạnh và xâm lấn của hàng hóa nhập khẩu có khả năng đe dọa tới các nhà sản xuất nội địa. Điển hình là nhiều loại hàng hóa nhập khẩu chủ lực vào Việt Nam (như kim loại cơ bản; hóa chất; nhựa, cao su; máy móc và thiết bị điện; dệt may) đã và đang là đối tượng của nhiều vụ kiện ở các thị trường khác trên thế giới.

Cho đến nay, 3 Pháp lệnh về PVTM của Việt Nam đã có hiệu lực hơn 9 năm nhưng Việt Nam mới chỉ chính thức điều tra 3 vụ việc đối với mặt hàng kính nổi, dầu thực vật tinh luyện và một số sản phẩm thép không gỉ cán nguội.

Trong bối cảnh cạnh tranh của hàng Việt tại các thị trường ngoại đang gặp khó khăn bởi các biện pháp PVTM thì ngay tại sân nhà, hàng Việt cũng đang có nguy cơ tiếp tục thua hàng ngoại. Do đó, việc dùng PVTM như một biện pháp "gậy ông đập lưng ưng" là điều các DN cần lưu ý.

Mới đây, ngày 06/10/2014, Bộ Tài chính đã ban hành hướng dẫn việc áp thuế chống bán phá giá một số sản phẩm thép không gỉ cán nguội nhập khẩu từ cộng hòa nhân dân Trung Hoa, cộng hòa Indonesia, Malaysia và lãnh thổ Đài Loan. Trước đó, ngày 05/9/2014, Bộ Công Thương đã ban hành quyết định số 7896/QĐ-BCT về việc áp dụng thuế chống bán phá giá một số sản phẩm thép không gỉ nhập khẩu từ 04 quốc gia/vùng lãnh thổ. Đây là vụ việc điều tra chống bán phá giá đầu tiên của Việt Nam và sản phẩm bị áp dụng là thép, một trong những đối tượng thường xuyên của các vụ điều tra chống bán phá giá trên thế giới cũng như các tranh chấp tại WTO.

(T.Hương)