Quyết tâm chống trục lợi bảo hiểm nông nghiệp

Trong giai đoạn trước mắt cũng như lâu dài, sản xuất nông nghiệp vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế, đảm bảo cung cấp các sản phẩm thiết yếu cho đời sống, làm nguyên liệu cho các ngành công nghiệp và xuất khẩu. Tuy nhiên, do vị trí địa lý đặc thù cũng như cơ sở hạ tầng còn hạn chế, nên hàng năm sản xuất nông nghiệp của nước ta đã chịu ảnh hưởng nhiều của thiên tai, dịch bệnh.

Ảnh Internet.Ảnh Internet.

Nhằm giúp nông dân khắc phục hậu quả thiên tai, ngân sách Nhà nước và các nguồn tài chính khác đã phải chi hàng nghìn tỷ đồng để hỗ trợ. Tuy nhiên, đây mới chỉ mang tính chất khôi phục cuộc sống tối thiểu, chứ chưa giúp nông dân khôi phục và bù đắp chi phí sản xuất nông nghiệp. Vì thế, việc nhân rộng chương bảo hiểm nông nghiệp (BHNN) chính là giải pháp để giúp người nông dân tiếp tục được hưởng những chính sách ưu đãi tốt nhất của Nhà nước.

Kịp thời tháo gỡ khó khăn

Sau Hội nghị sơ kết thí điểm bảo hiểm nông nghiệp ngày 06/07/2012, các kiến nghị của địa phương về khó khăn, vướng mắc, những điểm chưa phù hợp với thực tiễn của chính sách bảo hiểm nông nghiệp đã được Bộ Tài chính phối hợp cùng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nghiên cứu, tiếp thu, sửa đổi, bổ sung kịp thời các văn bản pháp luật điều chỉnh hoạt động thí điểm trong phạm vi thẩm quyền. Đồng thời, hai Bộ trình Thủ tướng Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định 315/QĐ-TTg ngày 01/3/2011 của Thủ tướng Chính phủ. Qua phản ánh của các địa phương và các doanh nghiệp bảo hiểm cho thấy, những sửa đổi về cơ chế chính sách đã kịp thời tháo gỡ những khó khăn, tạo điều kiện khuyến khích các đối tượng tham gia bảo hiểm và đảo bảo quyền lợi của người tham gia hoạt động này.

Theo báo cáo của Cục Quản lý giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính), tính từ khi triển khai thí điểm đến hết ngày 30/4/2013, đã có 234.235 hộ dân đã tham gia ký hợp đồng BHNN, trong đó có 80,8% là hộ nghèo. Tổng giá trị bảo hiểm cây trồng, vật nuôi, thủy sản là hơn 5,4 nghìn tỷ đồng, tổng doanh thu phí bảo hiểm gốc là 303,3 tỷ đồng.

Về bảo hiểm cây lúa triển khai tại Nam Định, Thái Bình, Nghệ An, Hà Tĩnh, Bình Thuận, An Giang, Đồng Tháp, tổng diện tích trồng lúa đã tham gia bảo hiểm là 45.412 ha, tổng số hộ tham gia bảo hiểm là 189.797 hộ. Tổng giá trị được bảo hiểm gần 1,5 nghìn tỷ đồng; tổng số phí bảo hiểm là 65 tỷ đồng; đã giải quyết bồi thường 6,3 tỷ đồng, còn phải bồi thường 2,8 tỷ đồng.

Về vật nuôi, BHNN đã thí điểm tại Bắc Ninh, Nghệ An, Đồng Nai, Vĩnh Phúc, Hải Phòng, Thanh Hóa, Bình Định, Bình Dương, Hà Nội. Tổng số vật nuôi tham gia bảo hiểm là 623.131 con (trâu, bò, lợn, gia cầm); tổng số hộ tham gia bảo hiểm là 29.163 hộ. Tổng giá trị được bảo hiểm 1,1 nghìn tỷ đồng, tổng số phí bảo hiểm là 38,7 tỷ đồng và đã giải quyết bồi thường hơn 2,3 tỷ đồng và còn phải bồi thường 258 triệu đồng.

Bảo hiểm cho thuỷ sản được thí điểm tại Bạc Liêu, Sóc Trăng, Trà Vinh, Bến Tre, Cà Mau với tổng diện tích tham gia bảo hiểm là 5.523 ha, tổng số hộ tham gia là 15.275 hộ. Tổng giá trị được bảo hiểm trên 2,8 nghìn tỷ đồng, tổng số phí bảo hiểm là hơn 199 tỷ đồng; đã giải quyết bồi thường 458 tỷ đồng và còn phải bồi thường 41,2 tỷ đồng.

Mặc dù, những con số đạt được rất tích cực, góp phần thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội, nhưng việc triển khai hình thức bảo hiểm này vẫn gặp những khó khăn, vướng mắc. Theo lý giải của phía Bộ Tài chính, BHNN là loại hình bảo hiểm mới, rất phức tạp và lần đầu được thí điểm, nên chưa có nhiều kinh nghiệm. Do đó, cơ chế chính sách phải thường xuyên được rà soát, đánh giá và sửa đổi bổ sung kịp thời để đáp ứng được thực tế.

Ngay sau khi tiếp nhận ý kiến từ Hội nghị Tổng kết đánh giá thí điểm BHNN, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 57/2013/TT-BTC sửa đổi, bổ sung Thông tư 121/2011/TT-BTC ngày 17/8/2011 của Bộ Tài chính hướng dẫn một số điều của Quyết định số 315/QĐ-TTg ngày 01/3/2011 của Thủ tướng Chính phủ về thực hiện thí điểm BHNN giai đoạn 2011 - 2013. Theo đó, kể từ ngày 28/6/2013, các hộ nông dân, cá nhân cận nghèo tham gia thí điểm BHNN sẽ được hỗ trợ 90% phí bảo hiểm thay vì mức 80% theo quy định cũ.

Cần sự đồng thuận từ người dân và doanh nghiệp bảo hiểm

Được đánh giá là phương thức bù đắp rủi ro tài chính tiên tiến, hiện đại trong sản xuất, song tính đến nay BHNN vẫn chưa thực sự đạt được kết quả như mong đợi của Chính phủ. Theo Cục Quản lý giám sát bảo hiểm, kết quả triển khai tại các địa phương vẫn chưa đồng đều, số lượng người dân được hưởng lợi từ chương trình thí điểm BHNN chưa xứng với tiềm năng.

Đơn cử, thành phố Hà Nội đã chọn triển khai thí điểm BHNN trên đàn bò sữa, tại 3 xã thuộc huyện Chương Mỹ và BHNN trên đàn lợn tại 3 xã thuộc huyện Ba Vì. Ban chỉ đạo TP. Hà Nội đã triển khai kế hoạch ngay từ đầu tháng 3/2012, song bước đầu triển khai không có hiệu quả, người dân không nhiệt tình tham gia. Sau khi đi tìm hiểu, lắng nghe ý kiến phía người dân, Ban chỉ đạo rút ra nguyên nhân chính là do điều kiện, phạm vi BHNN hẹp (lợn 2 bệnh, trâu bò 1 bệnh), với mức phí bảo hiểm cao. Cuối tháng 8/2012, Ban chấp hành Trung ương đã có sự thay đổi lớn về điều kiện, phạm vi mức phí bảo hiểm (tại Thông tư 43 của Bộ Nông nghiệp và Quyết định 2114 của Bộ Tài chính). Chính từ lúc đó, việc triển khai bước đầu thu được kết quả. Tính đến hết ngày 26/4/2013, có 334 hộ tham gia bảo hiểm bò sữa (45 hộ nghèo, 18 hộ cận nghèo, 271 hộ bình thường), 1.034 hộ tham gia bảo hiểm lợn (244 hộ nghèo, 71 hộ cận nghèo, 719 hộ bình thường). Việc kịp thời thay đổi chính sách đảm bảo tính phù hợp với tính thực tiễn sản xuất đã tạo được sự đồng thuận cao từ phía người chăn nuôi, tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai tại cơ sở.

Ban chỉ đạo của chương trình BHNN cho hay, một trong những khó khăn đó là vẫn còn hiện tượng các hộ dân, tổ chức sản xuất nông nghiệp vẫn tham gia mang tính chất thăm dò (tham gia ít hoặc không tham gia), hoặc lựa chọn các đối tượng được bảo hiểm có rủi ro cao để tham gia. BHNN thực chất là một chính sách tốt, nhưng để thành công thì cần phải có được sự ủng hộ từ phía người dân.

Theo nhận xét từ một số đại diện doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm, nhận thức của người dân là rào cản lớn nhất đối với họ. Phần người nông dân không mấy quan tâm đến BHNN do mô hình sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, manh mún và họ không nhận thức được tầm quan trọng của BHNN. Việc phải bỏ ra một khoản tiền hiện tại, để bù đắp cho tổn thất mà chỉ là “có thể” xảy ra trong tương lai, khiến họ phải e dè. Vì vậy, công tác tuyên truyền là vấn đề mà các doanh nghiệp bảo hiểm cần quan tâm.

Bên cạnh việc tuyên truyền tới các hộ nông dân, trong quá trình triển khai, sự phối hợp giữa Ban chỉ đạo và các công ty bảo hiểm sẽ giúp việc thực hiện đảm bảo hiệu quả. Điển hình như Tổng công ty Bảo hiểm - Bảo Việt, Công ty Bảo hiểm Đông Đô… đã cho phép thu phí làm nhiều kỳ tạo điều kiện cho các chủ hộ chăn nuôi tham gia bảo hiểm. Đây là cách làm sáng tạo và thu hút được sự quan tâm của người dân.

Các doanh nghiệp bảo hiểm cho biết thêm, do phạm vi đối tượng, địa bàn BHNN là khá rộng, mặt khác do tính chất sản xuất nông nghiệp của Việt Nam là sản xuất nhỏ, manh mún, lại bị thiên tai dịch bệnh xảy ra nhiều, đa dạng, mỗi địa phương mỗi khác, trong khi đó, cơ sở vật chất kỹ thuật, hệ thống công nghệ thông tin của địa phương và của các doanh nghiệp bảo hiểm còn hạn chế.

Bên cạnh đó, lượng cán bộ khai thác mỏng, chủ yếu tuyển mới hoặc  được điều chuyển từ bộ phận nghiệp vụ khác sang, nên chưa có nhiều kinh nghiệm. Điều này đã khiến cho các doanh nghiệp bảo hiểm gặp rất nhiều khó khăn trong công tác kiểm soát, hạn chế rủi ro và giám định tổn thất từ khâu kiểm tra, xác định, đánh giá đối tượng được bảo hiểm, rủi ro bảo hiểm, giám sát đối tượng được bảo hiểm, giám sát việc tuân thủ các quy trình, tiêu chuẩn sản xuất, canh tác, nuôi trồng…

Khó khăn là vậy, nhưng các doanh nghiệp bảo hiểm cũng đã rất nỗ lực, thể hiện tinh thần trách nhiệm trong việc hỗ trợ thực hiện chương trình thí điểm của Chính phủ như: Tiếp tục thiết lập mạng lưới đại lý, cộng tác viên, tiếp tục tổ chức nhiều lớp tập huẩn cho các đối tượng này, đồng thời tuyên truyền trực tiếp đến các hộ dân để hiểu rõ quy tắc bảo hiểm, quyền lợi và nghĩa vụ của các bên tham gia. Khó khăn lại chồng khó khăn khi trong quá trình triển khai, rủi ro thiên tai, dịch bệnh trong bảo hiểm ập tới bất ngờ, số lượng hợp đồng bảo hiểm nhiều, tổn thất phát sinh ngày càng lớn, phức tạp dẫn đến mức chi trả bồi thương tăng, tạo gánh nặng về tài chính cho doanh nghiệp bảo hiểm. Các doanh nghiệp đã tích cực chủ động đẩy nhanh công tác rà soát, giải quyết các hồ sơ yêu cầu bồi thường, phối hợp với Ban chỉ đạo địa phương, các cơ quan chức năng xác nhận thiệt hại, xác định cụ thể loại dịch bệnh, mức độ tổn thất và giải quyết bồi thường kịp thời cho người được bảo hiểm để khôi phục hoạt động sản xuất kinh doanh.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Xuân Hà cho biết: “Trong thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục chỉ đạo doanh nghiệp bảo hiểm tích cực triển khai BHNN, hình thành hệ thống mạng lưới đại lý, cộng tác viên, tổ chức khai thác hợp đồng bảo hiểm chặt chẽ, an toàn. Đồng thời, sẽ phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổ chức đoàn kiểm tra, giám sát việc thực hiện thí điểm BHNN tại các địa phương”      

Đề phòng trục lợi bảo hiểm

Ngay từ khi mới triển khai chương trình BHNN, công tác giám sát rủi ro và phòng chống trục lợi bảo hiểm đã được xác định có ý nghĩa then chốt trong việc bảo đảm ý nghĩa và sự phát triển bền vững của chương trình thí điểm BHNN. Cần phải nhìn nhận rằng, nếu như Ban chỉ đạo BHNN địa phương và doanh nghiệp bảo hiểm không chú trọng và nâng cao vai trò trong công tác, đồng thời người dân không nắm hết được nguyên tắc, cũng như quy trình bảo hiểm, dẫn tới khiếu kiện, thắc mắc kéo dài thì sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình triển khai trên quy mô diện rộng. Và như thế, người chịu thiệt thòi trước nhất chính là các hộ nông dân vì không được đảm bảo nếu xảy ra rủi ro.

Đại diện Ban chỉ đạo triển khai thực hiện thí điểm BHNN tỉnh Trà Vinh cho biết, qua tính toán cho thấy mức bồi thường đối với đối tượng bảo hiểm cá tra cao hơn giá trị đầu tư thực tế tới 1,2 - 1,5 lần. Cùng với giá tôm, cá nguyên liệu đang sụt giảm, đây là nguyên nhân khiến một bộ phận người tham gia bảo hiểm thiếu quan tâm chăm sóc tôm, cá, mà chỉ tính toán trục lợi từ chương trình BHNN như: gian lận số lượng con giống hay khi tôm thiệt hại nhưng không báo ngay mà kéo dài ngày nuôi để hưởng lợi bảo hiểm, khai thác bảo hiểm không đúng đối tượng…

Đồng quan điểm với Ban chỉ đạo triển khai thực hiện thí điểm BHNN tỉnh Trà Vinh, ông Nguyễn Huy Đăng - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội cho biết, theo quy định, điều kiện nhận bảo hiểm bò sữa là phải nhận toàn bộ số bò sữa đang nuôi tại gia đình. Trong trường hợp này rất dễ nảy sinh trục lợi bảo hiểm do người dân tham gia cả những bò già, bò kém chất lượng sắp loại thải...

Chính vì vậy, cùng với việc khẩn trương tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh, Ban chỉ đạo Trung ương cũng như địa phương và các nhà hoạch định chính sách đang tích cực quản lý giám sát chặt chẽ quá trình triển khai, hỗ trợ kinh phí cho các đối tượng chính sách, giải quyết bồi thường đúng chế độ quy định đảm bảo lợi ích người dân, quản lý chi tiêu tiết kiệm, hiệu quả nguồn kinh phí của ngân sách nhà nước cũng như kinh phí của doanh nghiệp bảo hiểm.

Phòng chống trục lợi BHNN vẫn sẽ là chặng đường đầy thử thách. Bên cạnh sự cố gắng nỗ lực của Chính phủ, của các cấp, các ngành có liên quan, các công ty bảo hiểm trong việc ngăn chặn động cơ trục lợi BHNN tại các địa phương; cũng cần sự hợp tác của những người tham gia BHNN trong việc nâng cao nhận thức về BHNN. BHNN thực chất là bảo hiểm tương hỗ và việc triển khai thí điểm cũng vì mục tiêu ổn định, phát triển ngành nghề cũng như đời sống của nông dân, chính vì vậy không nên có tâm lý ỷ lại hoặc có hành vi gian dối để kiếm lời từ chương trình đầy ý nghĩa này…

(TH)