Sử dụng vốn ODA làm đòn bẩy thu hút các nguồn vốn mới

Ngày 26/11/2013 tại Hà Nội đã diễn ra Diễn đàn Hiệu quả viện trợ lần thứ bảy (AEF 7). Đây là sự kiện thường niên do Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì tổ chức trước thềm Diễn đàn Đối tác phát triển Việt Nam (VDPF).

Ảnh: TH.Ảnh: TH.

Tham dự Diễn đàn AEF7 có đại diện của các cơ quan Việt Nam, các nhà tài trợ, các tổ chức phi Chính phủ nước ngoài (INGO), các tổ chức xã hội nhân dân, và khu vực tư nhân.

Tại Diễn đàn AEF7, các đại biểu đã thảo luận về triển vọng quan hệ hợp tác phát triển của Việt Nam trên cơ sở kết quả 20 năm quan hệ hợp phát triển giữa Việt Nam và các nhà tài trợ và bối cảnh phát triển mới của Việt Nam. Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Thế Phương đã đánh giá cao nỗ lực của các bên tham gia vào quá trình phát triển trong việc thực hiện Văn kiện Quan hệ đối tác Busan (BPD) và Văn kiện Quan hệ đối tác Việt Nam (VPD) để hợp tác phát triển đạt hiệu quả cao, viện trợ đóng góp nhiều hơn vào hiệu quả phát triển.  

Theo Thứ trưởng Nguyễn Thế Phương, năm 2013 mặc dù gặp nhiều khó khăn, thách thức song Việt Nam tiếp tục đạt được nhiều thành tựu to lớn về phát triển kinh tế - xã hội. Đây cũng là năm chúng ta nhìn lại 20 năm quan hệ hợp tác phát triển giữa Việt Nam và các nhà tài trợ đồng thời đưa ra tầm nhìn và định hướng cho mối quan hệ hợp tác quý báu này trong thời gian tới.

Theo ông Cao Mạnh Cường, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế đối ngoại, Bộ KH&ĐT, Điều phối viên Quốc gia AEF, nền kinh tế thế giới đã có dấu hiệu phục hồi nhưng còn chậm và biến động khó lường. Tuy Việt Nam đã trở thành quốc gia có thu nhập trung bình thấp nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc thoát bẫy thu nhập trung bình để trở thành quốc gia phát triển. Theo quy định, mức thu nhập trung bình dao động trong khoảng hơn 1.000 USD - 10.000 USD/người, trong khi đó, thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam mới chỉ đạt 1.600 USD/người/năm. Kinh nghiệm của các nước có thu nhập trung bình trở thành quốc gia phát triển phải mất rất nhiều thời gian. 

Vấn đề chính là sau khi trở thành quốc gia có thu nhập trung bình, các nhà tài trợ có xu hướng chuyển từ viện trợ không hoàn lại và các khoản vay ưu đãi sang hình thức hỗ trợ theo quan hệ đối tác, hỗ trợ doanh nghiệp, trường đại học... và các khoản vay kém ưu đãi hơn sẽ tăng lên trong thời gian tới. Chính vì thế, Việt Nam cần tiếp cận đa dạng hơn và hiệu quả hơn các nguồn vốn viện trợ. Theo đó, nguồn vốn ODA và vay ưu đãi cần được tính toán để đa dạng hóa các lợi ích kinh tế - xã hội mà ở đây, vốn ODA sẽ tập trung hỗ trợ giảm nghèo, y tế, giáo dục... Còn các khoản vay ưu đãi sẽ được sử dụng cho các chương trình trọng điểm quốc gia như nhà máy điện, đường cao tốc, các dự án công nghệ cao.

Tuy nhiên, trong bối cảnh mới khi nguồn vốn ODA có xư hướng giảm, Việt Nam cần có định hướng, chính sách và  giải pháp tốt để sử dụng có hiệu quả các khoản vay kém ưu đãi, khai thác tốt các nguồn tài chính cho phát triển khác. Trong lĩnh vực nâng cao hiệu quả viện trợ, gắn viện trợ với hiệu quả phát triển, trong năm 2013 Chính phủ Việt Nam đã nỗ lực cùng các đối tác phát triển, các tổ chức xã hội nhân dân (CSO) và khu vực tư nhân thực hiện các nguyên tắc và cam kết quốc tế trong Văn kiện Quan hệ đối tác Busan (BPD) và Văn kiện Quan hệ đối tác Việt Nam (VPD).

Đặc biệt, theo đại diện Ngân hàng Thế giới (WB), nguồn vốn ưu đãi đang ngày càng thu hẹp thì Việt Nam càng cần có kế hoạch chi tiêu công, sử dụng các nguồn lực hiệu quả hơn thông qua sự phối hợp chặt chẽ giữa Chính phủ và các nhà tài trợ. Từ đó, dựa trên nguồn lực sẵn có làm đòn bẩy thu hút nguồn lực mới, huy động nguồn vốn từ khu vực tư nhân vào các dự án cơ sở hạ tầng. Muốn vậy cần có cơ chế  bảo lãnh bảo hiểm cho các rủi ro về chính sách, trưng thu tài sản, hạn chế chuyển ngoại tệ hay phá vỡ hợp đồng...

"Có thể nói, nguồn vốn ODA có vai trò rất lớn trong việc giúp Việt Nam thu hút các nguồn lực từ bên ngoài như vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), cụ thể, vốn FDI đăng ký trong 11 tháng năm 2013 đã vượt mốc trên 20 tỷ USD. Bên cạnh đó, các nguồn hỗ trợ ODA cũng tạo điều kiện để Chính phủ Việt Nam huy động thêm các nguồn đầu tư từ khu vực tư nhân trong nước và quốc tế thông qua hình thức đối tác công tư PPP. Thời gian tới đây, nếu các dự án thí điểm PPP triển khai tốt thì nguồn lực huy động sắp tới sẽ tăng lên đáng kể." - Thứ trưởng Nguyễn Thế Phương cho biết.

Ngoài các nguồn lực về tài chính, Việt Nam cũng cần đẩy mạnh hợp tác kỹ thuật, chia sẻ tri thức, kinh nghiệm phát triển, chuyển giao công nghệ thông qua thong qua quan hệ hợp tác Bắc - Nam (giữa các nước phát triển và các nước đang phát triển), Nam - Nam (giữa các nước đang phát triển với nhau) và ba bên (giữa các nước đang phát triển với sự hỗ trợ tài chính của nhà tài trợ).

"Mặc dù Việt Nam đã đứng trong nhóm nước có mức thu nhập trung bình song vẫn rất cần sự hỗ trợ của cộng đồng các nhà tài trợ quốc tế thông qua nguồn vốn ODA để hỗ trợ đảm bảo phát triển bền vững và tránh được “bẫy thu nhập trung bình". Việt Nam cần có giải pháp rõ ràng tránh được bẫy thu nhập trung bình và sử dụng hiệu quả nhất nguồn vốn ODA. Chính phủ Việt Nam đang phối hợp với các đối tác phát triển để định hướng việc sử dụng nguồn vốn ODA với các ưu đãi khác nhau để đầu tư cho các lĩnh vực, chương trình, dự án thuộc ưu tiên phát triển của Việt Nam trong Chiến lược phát triển kinh tế xã hội. Các nguồn hỗ trợ ODA không chỉ dừng lại việc đầu tư cơ sở hạ tầng mà còn để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Nhân lực có vai trò quyết định trong việc Việt Nam có thể thoát khỏi nước có thu nhập trung bình hay không và kinh nghiệm các nước đã thành công đều cho thấy tầm quan trọng của phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao qua giáo dục đại học và dạy nghề.” - Thứ trưởng Nguyễn Thế Phương khẳng định.

(T.Hương)