Sửa đổi Hiến pháp 1992: Phân định lại quyền quản lý NSNN

Sau 20 năm thực hiện Hiến pháp năm 1992, đất nước ta đã có nhiều thay đổi. Bên cạnh đó, trước bối cảnh tình hình quốc tế có những biến đổi to lớn, đặc biệt là trong lĩnh vực tài chính, đòi hỏi cần sửa đổi Hiến pháp.

Ảnh: TH.Ảnh: TH.

Tại Tọa đàm khoa học với chủ đề “Quy định về tài chính - ngân sách trong dự thảo sửa đổi Hiế pháp năm 1992” do Viện Chiến lược và Chính sách tài chính, Bộ Tài chính tổ chức ngày 21/3, ông Đặng Công Khôi, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính cho biết: Để đảm bảo phù hợp với sự vận động của nền kinh tế và những nhiệm vụ mới đặt ra trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hệ thống pháp luật về tài chính đã luôn được quan tâm, hoàn thiện, tạo khung pháp lý cho hoạt động quản lý ngân sách nhà nước (NSNN), tài sản công, quản lý thuế, hải quan, thị trường tài chính… Đáng chú ý là sự ra đời và đi vào thực tiễn cuộc sống của Luật NSNN; Luật quản lý, sử dụng tài sản nhà nước; Nghị định về quản lý vốn đầu tư từ NSNN; Luật thuế giá trị gia tăng; Luật hải quan; Luật chứng khoán…Trong đó, việc thể chế hóa và thi hành quy định của Hiến pháp trong lĩnh vực NSNN đã đạt kết quả cao nhưng cũng đã đặt ra những yêu cầu cần được sửa đổi để phù hợp hơn với thực tiễn phát triển của đất nước.

Thực tiễn cho thấy, hiện quy định về quyền hạn và trách nhiệm của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp, cũng như quyền hạn và trách nhiệm của các Bộ, ngành trung ương trong quản lý NSNN. Pháp luật hiện mới quy định căn cứ xây dựng dự toán NSNN hàng năm mà chưa xây dựng kế hoạch tài chính và chi tiêu trung hạn; không quy định về cơ chế điều hòa nguồn thu trong trường hợp thu ngân sách có biến động trong thời kỳ ổn định ngân sách. - Ông Khôi chia sẻ thêm.

Với thực tế triển khai thực hiện các quy định của Hiến pháp về NSNN, việc sửa đổi các quy định liên quan đến NSNN trong Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 cần được thể hiện một cách toàn diện, đúng đắn, khẳng định rõ quyền hạn, vai trò của Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp trong việc quyết định dự toán NSNN, quyết định phân bổ ngân sách và phê chuẩn quyết toán NSNN. Đặc biệt, theo TS Lê Hải Mơ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách tài chính, Bộ Tài chính, Quốc hội vẫn nên quyết định chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia, tuy nhiên, chỉ quyết định các vấn đề hệ trọng như quy định hệ thống tài chính - NSNN, chế độ tiền tệ…; Bổ sung quyết định cả các dự án quan trọng quốc gia đầu tư bằng nguồn lực nhà nước. Bởi với GDP trên 100 tỷ USD, nếu chỉ phạm sai lầm trong mấy dự án “khủng” có thể Việt Nam sẽ rơi vào vòng nợ nần, khủng hoảng, làm thay đổi căn bản cục diện và trạng thái nợ quốc gia, nợ công.

Cùng chung quan điểm, Phó Vụ trưởng Vụ Tài chính - Ngân sách, Văn phòng Quốc hội Nguyễn Minh Tân cũng cho rằng: Quốc hội nên quyết định chính sách tài chính, tiền tệ của quốc gia có phạm vi rộng, ảnh hưởng đến đại đa số nhân dân, còn những chính sách khác thì do Chính phủ quyết định, phù hợp với chế độ làm việc không thường xuyên của Quốc hội và cũng tạo điều kiện để Chính phủ điều hành linh  hoạt nền kinh tế.

Còn theo chuyên gia kinh tế PGS.TS Đặng Văn Thanh, Hội Kế toán và kiểm toán Việt Nam, quyết định dự toán NSNN và phê chuẩn quyết toán nhà nước vẫn phải thuộc thẩm quyền của Quốc hội, có chăng, Quốc hội chỉ quyết định tổng thu, tổng chi ngân sách từng địa phương, không quyết định từng khoản thu, chi ngân sách địa phương. Về thu ngân sách chỉ là những quyết định mang tính kế hoạch trên cơ sở các sắc thuế, các chỉ tiêu phấn đấu bởi thu NSNN phụ thuộc rất nhiều vào tình hình phát triển kinh tế, phụ thuộc chính sách động viên, phân phối và phân phối lại của nhà nước.

Như vậy, hệ thống NSNN mang tính lồng ghép gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương, trong đó, ngân sách địa phương bao đồm ngân sách các đơn vị hành chính các cấp ở địa phương… khiến quy trình ngân sách khá phức tạp, thời gian xây dựng dự toán ngân sách tương đối dài nhưng thời gian cho mỗi cấp lại eo hẹp nên hiệu quả hạn chế, trách nhiệm của từng cấp không thật rõ ràng.

Do đó, để thực hiện được mô hình các cấp ngân sách không lồng ghép thì phải sửa đổi Khoản 4 Điều 75 dự thảo theo hướng Quốc hội chỉ quyết định dự toán, phân bổ, phê chuẩn quyết toán đối với ngân sách Trung ương, đồng thời, cần phân định rõ thẩm quyền của từng cấp ngân sách nhưng vẫn đảm bảo tính thống nhất của NSNN. - PGS.TS Đặng Văn Thanh nhấn mạnh.

(T.Hương)