Tăng trưởng có thể được cải thiện nếu nợ xấu được giải quyết nhanh hơn

Tăng trưởng kinh tế Việt Nam vẫn tiếp tục trì trệ trong khi Chính phủ đang từ từ giải quyết các vấn đề của hệ thống ngân hàng. Tuy vậy năm 2014 tốc độ tăng trưởng kinh tế được Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) dự báo sẽ được cải thiện hơn.

Ảnh: TH.Ảnh: TH.

Sức khỏe các ngân hàng đang kìm hãm đầu tư

Dự báo lạm phát được điều chỉnh giảm do kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh cho đến thời điểm này vẫn thấp đến không ngờ. Cán cân vãng lai được dự báo đạt thặng dư trong năm nay và năm sau. Việc khôi phục và duy trì tăng trưởng GDP mạnh mẽ hơn còn phụ thuộc vào tiến độ thực hiện các chương trình cải cách khu vực ngân hàng và doanh nghiệp nhà nước.
 
Theo ông Dominic Mellor - Kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam, những quan ngại về sức khỏe của các ngân hàng tiếp tục kìm hãm hoạt động tín dụng và đầu tư trong 6 tháng đầu năm nay. Tăng trưởng GDP cũng bị cản trở bởi cầu trong nước yếu và thị trường xuất khẩu giảm, chỉ tăng trưởng 4,9% so với cùng kỳ năm trước, trong sáu tháng đầu năm 2013.
 
Cung tiền rộng tăng khoảng 19% so với cùng kỳ năm trước tại thời điểm tháng Tám, và tín dụng tăng trưởng 12% trong cùng kỳ, mặc dù con số tín dụng có thể bị thổi phồng do tái cơ cấu các khoản vay. Tăng trưởng tín dụng bị kìm hãm bởi bản cân đối kế toán của các ngân hàng thương mại yếu kém, những quan ngại về tình hình tài chính của người đi vay, thị trường bất động sản đóng băng, và cầu tín dụng yếu. Thực tế, giá bất động sản - một trong những loại tài sản đảm bảo để các ngân hàng cho vay - đã theo chiều hướng đi xuống, đánh dấu năm thứ 3 liên tiếp thị trường bất động sản trầm lắng. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán lại khởi sắc, chỉ số giá cổ phiếu Việt Nam Index tăng 18% trong 9 tháng đầu năm. Thanh khoản của đồng tiền nội tệ tăng lên và đồng đô-la Mỹ mạnh hơn gây áp lực giảm tỉ giá đối với đồng VND trong sáu tháng đầu năm. SBV đã giảm giá trị của tiền VND 1% so với đô-la Mỹ vào tháng Sáu, và phát tín hiệu cho thấy tiền VND sẽ tiếp tục giảm giá thêm 2%-3% trong năm nay.
 
Chính phủ đã thực hiện một số biện pháp quan trọng để giải quyết các vấn đề của hệ thống ngân hàng, tập trung chủ yếu vào vấn đề nợ xấu, các ngân hàng không đủ vốn, và các chuẩn mực an toàn chưa đầy đủ. Các tổ chức tín dụng báo cáo tỉ lệ nợ xấu tăng lên 4,5% trên tổng số cho vay trong sáu tháng đầu năm, so với 4,1% hồi cuối năm 2012. SBV ước tính tỉ lệ nợ xấu vào tháng Hai 2013 là 6,0%, dựa trên kết quả của hệ thống giám sát gián tiếp đối với ngân hàng thương mại, nhưng các nhà phân tích độc lập lại cho rằng con số thực tế phải cao hơn gấp ba-bốn lần, nếu áp dụng các chuẩn mực kế toán và trích lập dự phòng quốc tế. Vào tháng Năm, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt chương trình xử lý nợ xấu, trong đó có quyết định thành lập Công ty Quản lý Tài sản Việt Nam, với chức năng mua lại và sau đó bán nợ xấu. Chính phủ cũng thành lập Ban chỉ đạo liên ngành vào hồi tháng Ba, nhằm cải thiện sự phối kết hợp giữa các cơ quan chính phủ và chính quyền địa phương trong quá trình thực hiện chương trình tái cơ cấu ngân hàng. SBV đang xúc tiến nỗ lực tái cơ cấu một số ngân hàng nhỏ và yếu kém.
 
Tuy nhiên, tiến bộ trong quá trình củng cố hệ thống ngân hàng được ADB dự báo sẽ không ổn định. Mức độ cấp vốn hiện tại cho Công ty Quản lý Tài sản Việt Nam chắc hẳn sẽ không đủ để xử lý một lượng nợ xấu khổng lồ. Hiện nay vẫn chưa rõ liệu chính phủ có bổ sung thêm vốn cho công ty quản lý tài sản, hay tái vốn hóa cho các ngân hàng thương mại quốc doanh hay không. Thành công của chương trình xử lý nợ xấu còn phụ thuộc vào việc tăng cường khuôn khổ pháp luật về phá sản và thiết lập cơ chế định giá và đấu giá nợ xấu.
 
Trong một động thái có thể làm kéo dài thêm quá trình và tăng thêm rủi ro cho hệ thống ngân hàng, SBV đã quyết định hoãn việc thực hiện chính sách buộc các ngân hàng phải nâng cao chuẩn mực phân loại nợ và trích lập dự phòng đến tháng sáu 2014. Quy định mới này, ban đầu dự kiến sẽ có hiệu lực vào tháng sáu 2013, sẽ buộc các ngân hàng phải phân loại thêm nhiều khoản nợ thành nợ xấu và tăng tỉ lệ trích lập dự phòng. Quy định này cũng ngăn chặn các doanh nghiệp đang có các khoản vay chậm trả không được tiếp cận với khoản vay mới.
 
Nền kinh tế có nguy cơ tăng trưởng yếu kéo dài
 
“Việc thành lập VAMC là một bước đi rất tích cực, song thành công của VAMC phụ thuộc vào việc cải thiện khuôn khổ pháp lý để xử lý các tài sản bảo đảm, việc này đòi hỏi phải có sự phối hợp liên ngành mạnh mẽ. Nếu thực hiện được các chuẩn mực mới về phân loại nợ và trích lập dự phòng thì đã có thể giảm bớt được rủi ro đối với hệ thống ngân hàng và cải thiện lòng tin của các nhà đầu tư." - Ông Tomoyuki Kimura, Giám đốc Quốc gia ADB tại Việt Nam cho biết.
 
ADB cho rằng đạt được tiến bộ trong xử lý nợ xấu sẽ cho phép tiếp tục hạ thấp lãi suất và tăng thêm nguồn vốn cho khu vực sản xuất kinh doanh của nền kinh tế. “Những tiến bộ dần dần trong việc xử lý nợ xấu sẽ cải thiện được lòng tin của doanh nghiệp, khi đó, các biện pháp kích thích chính sách, bao gồm việc cắt giảm lãi suất trong năm nay sẽ tạo động lực cải thiện hoạt động tín dụng và thúc đẩy tăng trưởng GDP.” - ông Kimura nói thêm.
 
Theo các chuyên gia ADB, nếu không đẩy nhanh tiến độ cải cách cơ cấu đối với các ngân hàng thương mại và doanh nghiệp nhà nước, thì nền kinh tế có thể phải đối mặt với một giai đoạn tăng trưởng yếu ớt kéo dài, dưới mức 7%-8% đã đạt được trong giai đoạn 2002-2007. Dựa trên giả định rằng Chính phủ sẽ đạt được tiến bộ dần dần trong những chương trình cải cách và tiếp tục duy trì được ổn định kinh tế vĩ mô thì dự báo tăng trưởng GDP trong cả năm 2013 của Việt Nam vẫn chỉ là 5,2%. Mới đây, trong báo cáo tình hình kinh tế 9 tháng của Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia, cơ quan này cũng nhận định rất khó để Việt Nam đạt được mục tiêu tăng trưởng 5,5%.
 
Trong dự báo của mình, ADB cho rằng tăng trưởng sẽ tăng nhẹ trong năm 2014. Tiến bộ dần dần trong quá trình xử lý nợ xấu sẽ cải thiện lòng tin của doanh nghiệp. Khi đó, các biện pháp kích thích chính sách, bao gồm việc hạ thấp lãi suất trong năm nay, sẽ tạo đà cho tăng trưởng. Một số biện pháp kích thích tài khóa cũng có khả năng sẽ được áp dụng. Chỉ tiêu thâm hụt ngân sách năm 2013 là 4,8% GDP. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng kinh tế thấp hơn so với dự kiến của chính phủ kèm theo các biện pháp giãn, giảm thuế có thể làm cho thâm hụt ngân sách cao hơn so với chỉ tiêu đề ra. Do đó, trong bối cảnh giảm nguồn thu, Bộ Tài chính dự kiến sẽ nâng chỉ tiêu thâm hụt ngân sách lên trên 5% GDP trong năm sau.
 
Ông Dominic Mellor cho rằng, lạm phát dự báo sẽ giảm xuống 6,0% vào cuối năm 2013, và như vậy lạm phát trung bình năm nay sẽ là 6,5%. Chính sách tiền tệ nới lỏng và cung tiền tăng làm kỳ vọng lạm phát tăng lên trong năm 2014, với dự báo lạm phát 2014 sẽ lên đến trung bình 7,2%. Mặc dù triển vọng lạm phát khá thấp và cán cân vãng lai tiếp tục tăng lẽ ra phải củng cố cho giá trị tiền VND, song tỉ giá không chính thức yếu vào tháng Sáu, đi đôi với biến động giá vàng trên thị trường trong nước và các sai số và bỏ sót gia tăng trên cán cân thanh toán, cho thấy rằng lòng tin vào đồng VND vẫn tiếp tục mong manh.
 
Cán cân vãng lai dự báo sẽ thặng dư trong cả năm nay và năm sau, mặc dù dự báo giảm đi so với dự báo trước đó của ADB. Sự gia tăng nhanh chóng các mặt hàng xuất khẩu từ các công ty sản xuất có vốn đầu tư nước ngoài bắt đầu giảm bớt. Xu hướng này có thể tiêp tục, do tỉ trọng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài được giải ngân so với GDP đã giảm một nửa trong giai đoạn 2008-2012. Xuất khẩu từ các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã đóng góp rất lớn vào bức tranh xuất khẩu trong hai năm qua, trong khi xuất khẩu từ các doanh nghiệp trong nước không có sự gia tăng.
 
Chính phủ đã phê duyệt các kế hoạch tái cơ cấu cho một số doanh nghiệp nhà nước, và năm sau sẽcần phải đẩy nhanh việc triển khai. Minh chứng cho những khó khăn trong công cuộc cải cách doanh nghiệp nhà nước, Tập đoàn Công nghiệp Tàu thủy Việt Nam – Vinashin, đã thông báo vào hồi tháng Chín là tập đoàn này sẽ cắt giảm 14.000 việc làm trong quá trình tái cơ cấu.
 
Cũng theo nhận định của ADB, Việt Nam ít rủi ro hơn so với một số nước khác trong khu vực về mặt bán tháo tài sản ở các thị trường mới nổi như được chứng kiến trong năm nay. Song dòng vốn nước ngoài tăng mạnh trên các thị trường trong khu vực trong những năm gần đây phần lớn đã bỏ qua Việt Nam. Chỉ số giá cổ phiếu Việt Nam Index hầu như không thay đổi so với 3 năm trước đây. Lãi suất trái phiếu trong nước tăng 90 điểm cơ bản, từ tháng Sáu đến tháng Chín 2013, song các nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào thị trường trái phiếu vẫn tương đối ít, và thị trường trái phiếu còn nhỏ, chỉ tương đương 20% GDP.
 
(T.Hương)