Thực hành tiết kiệm chống lãng phí: Chưa nghiêm!

"Thực hành tiết kiệm chống lãng phí: Chưa nghiêm, bộc lộ nhiều tồn tại, hạn chế và yếu kém" - Đó là nhận định của Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính ngân sách Phùng Quốc Hiển khi báo cáo Quốc hội (QH) sáng ngày 7/6 về “kết quả giám sát thi hành Luật Thực hành tiết kiệm chống lãng phí (THTKCLP) trong đầu tư xây dựng cơ bản bằng nguồn vốn trái phiếu chính phủ (TPCP) giai đoạn 2006 - 2012”.

Thực hành tiết kiệm chống lãng phí: Chưa nghiêm!

>> Quốc hội xem xét Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí sửa đổi

Nhiều dự án tăng mức đầu tư không hợp lý

Theo báo cáo của Chính phủ, giai đoạn 2006 - 2012 trong các lĩnh vực giao thông, thủy lợi, y tế, giáo dục, di dân tái định cư đã được bố trí vốn cho 2.682 dự án, với tổng mức đầu tư (TMĐT) ban đầu là 409.415,5 tỷ đồng, nhưng đến hết năm 2012 đã phải điều chỉnh lên tới 684.794,5 tỷ đồng và mới có 2.029 dự án được hoàn thành.

Đánh giá về kết quả đạt được, QH cho rằng, về cơ bản các bộ, ngành và địa phương đã tuân thủ các quy định về quản lý, sử dụng nguồn vốn TPCP, công tác giải ngân được tăng cường, nhiều dự án đã hoàn thành đưa vào sử dụng, bước đầu phát huy hiệu quả. Đặc biệt, các dự án, công trình hoàn thành đưa vào khai thác, sử dụng là những công trình quan trọng, góp phần hoàn thiện hệ thống cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội thiết yếu của quốc gia, đẩy mạnh công tác xóa đói, giảm nghèo ở các tỉnh khó khăn; nâng cấp hạ tầng giao thông, thủy lợi, y tế, giáo dục, ký túc xá sinh viên, nhất là những tuyến đường giao thông quan trọng của đất nước, đường tuần tra biên giới, đường ô tô đến trung tâm xã, các công trình thủy lợi quan trọng vùng nông thôn, vùng núi còn nhiều khó khăn; tăng cường công tác khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe nhân dân; xóa bỏ trường lớp tạm, xây dựng nhà ở cho giáo viên ở vùng sâu, vùng xa.

Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - ngân sách Phùng Quốc Hiển nhấn mạnh, bên cạnh những kết quả đạt được trong việc triển khai thực hiện vốn TPCP giai đoạn 2006 - 2012, vẫn còn bộc lộ nhiều tồn tại, hạn chế. Trong đó, việc ban hành văn bản pháp luật về THTKCLP có nhiều văn bản chưa tuân thủ quy định, quy trình, thẩm quyền ban hành; các văn bản chưa đảm bảo tính hệ thống, đồng bộ, còn trùng lắp, có những văn bản thiếu tính cụ thể, minh bạch, thiếu tính khả thi. Đặc biệt, tình trạng tăng TMĐT quá lớn ở hầu hết các dự án, dẫn đến mất cân đối về vốn, nhiều dự án điều chỉnh do tăng giá, điều chỉnh yếu tố kỹ thuật, tăng quy mô chưa hợp lý, không đúng với quy định của pháp luật, cụ thể so với TMĐT ban đầu là 409.415,5 tỷ đồng, sau 6 năm đã điều chỉnh lên tới 684.794,5 tỷ đồng. Điều đáng nói là, Nghị quyết của QH chỉ cho phép các dự án điều chỉnh tăng TMĐT do “yếu tố khách quan về giá vật tư, nhân công và các yếu tố khách quan khác tăng TMĐT”, trong khi giám sát cho thấy, có rất nhiều dự án điều chỉnh cả quy mô dự án là không hợp lý, cần phải xem xét, đánh giá và rút kinh nghiệm.

Hơn nữa, việc phân bổ vốn còn dàn trải; bổ sung nhiều mục tiêu, số lượng dự án và TMĐT tăng nhanh, dẫn đến thiếu vốn, nhiều dự án đang triển khai phải cắt, giảm, giãn, hoãn tiến độ, chuyển đổi hình thức đầu tư, gây lãng phí nguồn lực. Cơ chế phân bổ vốn chưa hợp lý, không có tiêu chí phân bổ cụ thể mà phân bổ theo dự án, dẫn tới chưa thực sự công bằng giữa các vùng, miền, giữa các địa phương, dễ tạo ra cơ chế “xin - cho”, nhiều dự án chưa bảo đảm tính cấp bách, cần thiết phải đầu tư bằng nguồn vốn TPCP theo mục tiêu ban đầu mà QH, đã quyết định.

Thực hành tiết kiệm chống lãng phí chưa nghiêm

Ông Phùng Quốc Hiển cho biết, qua giám sát, Ủy ban Thường vụ QH cho rằng, bên cạnh một số kết quả đạt được, vẫn tồn tại nhiều hạn chế, yếu kém; trong đó, nổi bật là chất lượng quy hoạch chưa cao, thiếu sự phối hợp, lồng ghép và phù hợp với khả năng và cân đối nguồn lực. Có nhiều dự án trước khi quyết định đầu tư không cân đối đủ vốn, vượt quá khả năng kinh tế, dẫn tới thiếu vốn nghiêm trọng, nợ đọng, dở dang, gây lãng phí cho NSNN; chất lượng khảo sát, thiết kế ở không ít dự án chưa đạt yêu cầu, dẫn đến phải điều chỉnh phương án thi công, thiết kế, phát sinh thêm nhiều hạng mục, thay đổi địa điểm, làm tăng TMĐT, trong khi sai phạm trong khâu khảo sát, thiết kế, thẩm định, phê duyệt dự toán hầu như không bị xử lý kỷ luật mà còn được phê duyệt điều chỉnh, bổ sung nguồn vốn để hoàn thiện, gây nhiều tốn kém. Công tác lập, thẩm tra, phê duyệt dự toán tại một số dự án còn hạn chế, năng lực yếu, nên chưa phát hiện hết sai sót, điển hình như báo cáo của Bộ Tài chính cho thấy, qua thanh tra, kiểm tra giai đoạn 2006 - 2012 đã phát hiện, không cho thanh toán 16.801 tỷ đồng, huy động vốn đầu tư không đúng 59,3 tỷ đồng, giải ngân vốn không đúng 32,3 tỷ đồng, tạm ứng và thanh toán vốn không đúng 858 tỷ đồng, thẩm định phê duyệt TMĐT không đúng chế độ 637,8 tỷ đồng, lập, thẩm định phê duyệt dự toán không đúng chế độ 2.267,9 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, tình trạng lựa chọn nhà thầu không bảo đảm năng lực, lĩnh vực chỉ định thầu rộng, có hiện tượng lạm dụng chỉ định thầu, có dự án được chỉ định thầu với TMĐT lớn; tính minh bạch trong đấu thầu chưa bảo đảm, làm giảm hiệu quả đầu tư; rất nhiều dự án chậm tiến độ mà nguyên nhân chính là do thiếu vốn, không bảo đảm bố trí đủ vốn theo đúng tiến độ, việc kéo dài, chậm tiến độ còn do nhiều công trình chậm giải phóng mặt bằng, năng lực nhà thầu kém; còn tình trạng phân bổ ngoài danh mục, phân bổ vượt mức kế hoạch vốn giao, vượt TMĐT; bố trí vốn cho một số dự án chưa thực sự cấp bách, không thuộc đối tượng sử dụng vốn TPCP; phân bổ thiếu danh mục dự án so với danh mục được giao, thời gian phân bổ kế hoạch vốn kéo dài; phân bổ cho dự án khởi công mới chưa đủ điều kiện bố trí kế hoạch vốn; phân bổ vốn chưa sát với tiến độ thực hiện, dẫn đến một số dự án không giải ngân được theo kế hoạch vốn, phải điều chỉnh cho các dự án khác hoặc vốn bị dư thừa trong khi các dự án khác phải chờ vốn .

Trước thực trạng trên, Ủy ban thường vụ QH kiến nghị, Chính phủ chỉ đạo, rà soát lại TMĐT của tất cả các dự án, phân loại và kiên quyết không bố trí vốn cho phần điều chỉnh không phù hợp; thực hiện kế hoạch vốn TPCP trung hạn giai đoạn 2013 - 2015, sử dụng nguồn vốn ngân sách tập trung, các nguồn lực khác, chuyển đổi hình thức đầu tư, đẩy mạnh xã hội hóa để bổ sung nguồn vốn đầu tư hoàn thành các dự án. Rà soát toàn bộ hệ thống các văn bản liên quan đến Luật THTKCLP, kịp thời đề xuất sửa đổi, bãi bỏ những quy định không phù hợp, trái thẩm quyền. Chấn chỉnh lại công tác quy hoạch, đầu tư XDCB, đảm bảo quy hoạch phải đi đôi với khả năng thực hiện; xem xét lại cơ chế phân cấp, thẩm định, đấu thầu, chỉ định thầu, quyết toán công trình. Chỉ đạo kiểm điểm trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương có liên quan trong công tác tham mưu, dẫn đến nhiều sai sót, lãng phí trong quản lý và sử dụng vốn.

Đối với các Bộ, ngành và địa phương, kiên quyết không bố trí vốn cho các dự án mới, các dự án điều chỉnh quy mô làm tăng TMĐT; căn cứ tổng mức vốn được phân bổ trung hạn giai đoạn 2012 - 2015, tiếp tục rà soát danh mục các công trình, dự án trong danh mục để sắp xếp, bố trí vốn theo thứ tự ưu tiên, tránh dàn trải, thiếu tập trung, gây lãng phí nguồn lực. Đề nghị chấn chỉnh, nghiêm túc công tác lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch, phê duyệt dự án, nhằm bảo đảm tuân thủ đúng quy định THTKCLP, theo đó phải phù hợp với khả năng cân đối của nền kinh tế, của NSNN, tránh tình trạng quy hoạch, phê duyệt dự án vượt quá khả năng cân đối, dẫn đến không khả thi, dở dang, lãng phí lớn. 

(Việt Tuấn)