Tiến tới thị trường điện cạnh tranh hiệu quả

Thị trường điện cạnh tranh được xem là một nội dung chiến lược phát triển dài hạn của ngành điện Việt Nam, được thể hiện trong Luật Điện lực năm 2005, được cụ thể hóa theo Quyết định số 26/2006/QĐ-TTg và được thay thế bằng Quyết định số 63/2013/QĐ0TTg ngày 08/11/2013 của Thủ tướng Chính phủ Quy định về lộ trình và điều kiện và cơ cấu ngành điện để hình thành và phát triển các cấp độ thị trường điện lực Việt Nam.

Ảnh minh họa - nguồn internet.Ảnh minh họa - nguồn internet.

Theo quyết định trên, thị trường điện Việt Nam sẽ hình thành và phát triển theo 3 cấp độ: Thị trường phát điện cạnh tranh (cấp độ 1) sẽ tiếp tục thực hiện đến hết năm 2014. Thị trường bán buôn điện cạnh tranh (cấp độ 2) trong giai đoạn 2015 - 2016 thực hiện thị trường bán buôn điện cạnh tranh thí điểm và từ giai đoạn 2017 - 2021 thực hiện thị trường bán buôn điện cạnh tranh hoàn chỉnh. Thị trường bán lẻ điện cạnh tranh (cấp độ 3) được thực hiện trong giai đoạn 2021 - 2023.

Về cơ cấu trong giá điện, tại Việt Nam, Thông tư 19/2013/TT-BCT ngày 31/07/2013 quy định về giá bán lẻ điện chi tiết cho các nhóm đối tượng khách hàng sử dụng điện căn cứ trên giá bán điện bình quân xác định theo cơ chế quy định tại Quyết định sô 24/2011/QĐ-TTg ngày 15/4/2011 của Thủ tướng Chính phủ về điều chỉnh giá bán điện theo cơ chế thị trường và cơ cấu biểu giá bán lẻ điện được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và giá bán buôn điện cho các đơn vị bán lẻ điện mua điện trực tiếp từ các Tổng công ty điện lực hoặc các đơn vị điện lực trực thuộc. Hiện giá bán điện bình quân 1.508,85 đồng/kWh (chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng).

Quyết định số 69/2013/QĐ-TTg quy định về cơ chế điều chỉnh mức giá bán lẻ điện bình quân chỉ ra nguyên tắc điều chỉnh mức giá bán lẻ điện bình quân chỉ ra nguyên tắc điều chỉnh giá bán điện bình quân. Theo đó, trong năm tài chính, giá bán điện bình quân được xem xét điều chỉnh khi thông số đầu vào cơ bản biến động so với thông số đã được sử dụng để xác định giá bán điện bình quân cơ sở. Các thông số đầu vào khác chỉ được xem xét để điều chỉnh giá bán điện bình quân cơ sở. Các thông số đầu vào khác chỉ được xem xét để điều chỉnh giá bán điện bình quân sau khi có báo cáo quyết toán, kiểm toán. Giá bán điện bình quân được điều chỉnh trong phạm vi khung giá do Thủ tướng Chính phủ quy định và chỉ được điều chỉnh tăng ở mức từ 7% trở lên so với giá bán điện bình quân hiện hành. Thời hạn điều chỉnh giá bán điện bình quân giữa hai lần liên tiếp tối thiểu là 6 tháng.

Theo Phòng Nghiên cứu Tài chính doanh nghiệp - Viện Chiến lược và Chính sách Tài chính, trong mô hình quản lý của ngành điện hiện tại thì chưa có sự tách bạch rõ ràng giữa các khâu phát điện, truyền tải và phân phối điện. Vì vậy không tách được các khâu do Nhà nước độc quyền quản lý như điều độ vận hành hệ thống truyền tải điện với khâu sản xuất kinh doanh sẽ đưa ra cạnh tranh. Vì vậy, khó có cơ chế điều hành giá điện hợp lý. Trong khi đó, hầu hết các nước đã thực hiện tự do hóa đối với thị trường phát điện. Một số nước thực hiện tự do hóa thị trường phân phối (bán buôn) và thị trường bán lẻ. Tuy nhiên, đối với việc truyền tải điện, về cơ bản các nước đều thống nhất quản lý và thuộc sở hữu nhà nước, nhằm đảm bảo lợi ích cho người tiêu dùng và an ninh năng lượng quốc gia.

Để tiến tới thị trường phát điện cạnh tranh hiệu quả, Phòng Nghiên cứu Tài chính doanh nghiệp - Viện Chiến lược và Chính sách Tài chính cho rằng bên cạnh việc cho phép thành lập các công ty sản xuất điện độc lập thì cần phải tiến hành tư nhân hóa, cổ phần hóa các nhà máy sản xuất điện thuộc sở hữu nhà nước; Xây dựng các cơ chế đấu thầu giá điện nhằm đảm bảo tính công khai, minh bạch. Việc này có thể thông qua đấu thầu cạnh tranh, qua các sàn giao dịch; hoặc Nhà nước định kỳ xác định và công bố chi phí phát điện để các công ty sản xuất điện chào bán điện trên thị trường cạnh tranh.

(T.H)