Triển khai thủ tục hải quan điện tử trên toàn quốc

Thủ tục hải quan điện tử (TTHQĐT) đã được ngành Hải quan thí điểm từ rất sớm vào tháng 9/2005 tại Cục Hải quan TP. Hải Phòng và Cục Hải quan TP. Hồ Chí Minh nhằm đơn giản hóa, thống nhất các chuẩn mực quốc tế và giúp cơ quan hải quan thực hiện quản lý một cách có hiệu quả. Đồng thời, giúp doanh nghiệp tăng cường khả năng cạnh tranh do tiết kiệm được thời gian và chi phí khi thực hiện TTHQĐT.

Toàn cảnh buổi họp báo triển khai thủ tục hải quan điện tử. Ảnh: KH.Toàn cảnh buổi họp báo triển khai thủ tục hải quan điện tử. Ảnh: KH.

Tính đến ngày 21/12/2012, Tổng cục Hải quan đã triển khai TTHQĐT qua 2 giai đoạn: Giai đoạn 1 (tháng 9/2005 - tháng 11/2009), đây là giai đoạn thí điểm hẹp theo Quyết định 149/QĐ-TTg ngày 20/6/2005 cùa Thủ tướng Chính phủ về việc thực hiện thí điểm TTHQĐT. Giai đoạn 2 (tháng 12/2009 - tháng 12/2012), giai đoạn thí điểm mở rộng theo Quyết định 103/2009/QĐ-TTg ngày 12/8/2009 sửa đổi, bổ sung một số điều Quyết định 149/2005/QĐ-TTg về việc thực hiện thí điểm TTHQĐT.

Trong năm 2012, việc thực hiện mở rộng TTHQĐT đã đạt một số kết quả đáng khích lệ (số liệu tính đến ngày 15/11/2012): Đã có 21/34 cục hải quan tỉnh, thành phố triển khai TTHQĐT, đạt 61,8%; 102 chi cục thực hiện TTHQĐT đạt 89,47% và số doanh nghiệp thực hiện TTHQĐT là 41.952; tổng số tờ khai thực hiện TTHQĐT 3,86 triệu tờ khai; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 250,4 tỷ USD.  

Quyết định 103/2009/QĐ-TTg đóng vai trò to lớn, làm tiền đề cho việc đẩy nhanh tiến độ cải cách hiện đại hóa ngành Hải quan nói chung, cũng như triển khai TTHQĐT nói riêng bảo đảm nguyên tắc vừa tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại, vừa đảm bảo yêu cầu quản lý nhà nước của cơ quan hải quan.

Ưu điểm của Quyết định này là mở rộng phạm vi và đối tượng thực hiện so với giai đoạn 1. Theo đó, tất cả các tổ chức, cá nhân xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa có nhu cầu đều được tham gia thực hiện TTHQĐT; địa bàn thực hiện TTHQĐT từ 2 cục hải quan đã tăng lên 21 cục hải quan tỉnh, thành phố. Bên cạnh đó, loại hình thí điểm TTHQĐT cũng được mở rộng so với giai đoạn 1 TTHQĐT mới chỉ thực hiện đối với 3 loại hình thủ tục và 1 chế độ quản lý hải quan; giai đoạn 2 TTHQĐT được thực hiện với 3 loại hình chính là hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo hợp đồng mua bán, gia công, sản xuất xuất khẩu và 6 lợi hình khác.

Việc triển khai mở rộng TTHQĐT theo Quyết định 130 mang lại lợi ích to lớn cho cộng đồng doanh nghiệp, góp phần giảm thời gian thông quan, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong hoạt động xuất nhập khẩu... đồng thời góp phần thống nhất về nhận thức, hành động của cán bộ, công chức ngành Hải quan về công tác cải cách hiện đại hóa nói riêng, cũng như cải cách thủ tục hành chính nói chung.

Triển khai thủ tục hải quan điện tử trên toàn quốc ảnh 1

Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan Vũ Ngọc Anh tặng hoa cho đại diện Chi cục Hải quan Khu vực 1, Đầu tư gia công... (Cục Hải quan Hải Phòng). Ảnh: KH.

Tuy nhiên, TTHQĐT thực hiện theo Quyết định 103/2009/QĐ-TTg trong thời gian 2 năm vừa qua vẫn chỉ tập trung chủ yếu vào trong quy trình thông quan hàng hóa. Việc triển khai TTHQĐT trong việc tiếp nhận, xử lý các thông tin về lược khai hàng hóa trước thông quan chưa được tiến hành đồng bộ và mới ở trong giai đoạn ban đầu. Việc triển khai cơ chế một cửa quốc gia tại các Bộ, Ngành mới chỉ dừng ở giai đoạn nghiên cứu, chuẩn bị về mặt pháp lý mà chưa được thực hiện trên thực địa cũng làm hạn chế hiệu quả tổng thể của TTHQĐT nói chung. 

Do công tác chuẩn hóa danh mục quản lý chuyên ngành, những hạn chế của việc trao đổi thông tin giữa các Bộ, Ngành với cơ quan Hải quan nên mức độ tự động hóa của Hệ thống TTHQĐT chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra. Hệ thống công nghệ thông tin để phục vụ cho việc thực hiện TTHQĐT của cả cơ quan Hải quan cũng như của doanh nghiệp hoạt động chưa thực sự ổn định, còn phát sinh nhiều các lỗi về đường truyền mạng gây ra những ảnh hưởng trong quá trình thông quan hàng hóa. Việc triển khai chữ ký số còn nhiều bất cập do hạn chế của các cơ quan chứng thực làm hạn chế khả năng sử dụng chứng từ điện tử an toàn để thay thế chứng từ giấy theo tinh thần của Quyết định 103/2009/QĐ-TTg.

TTHQĐT thực chất chỉ là một phương thức thực hiện và chỉ có thể phát huy được hiệu quả tối đa nếu các chế độ quản lý hải quan được chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế và năng lực thực hiện của các cơ quan liên quan. Việc thực hiện TTHQĐT theo Quyết định 103/2009/QĐ-TTg cơ bản vẫn dựa trên các chế độ quản lý hải quan hiện hành được quy định tại Luật Hải quan và một số Luật khác có liên quan. Do đó, vẫn chịu sự tác động của các hạn chế do Luật Hải quan hiện hành mang lại.          

Cơ sở vật chất của các cửa khẩu cảng biển, cảng hàng không, đường bộ... của Việt Nam chưa được đầu tư đồng bộ, còn manh mún, ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả chung của việc thực hiện TTHQĐT.

Nhằm đẩy mạnh và cụ thể hóa Chương trình cải cách thủ tục hành chính theo Đề án 30 của Chính phủ, đến hết năm 2012, ngành Hải quan đã cắt giảm được từ 10% đến 20% chi phí làm thủ tục hải quan cho công dân và doanh nghiệp; giảm 30% thời gian thông quan tại cửa khẩu; đơn giản hóa hơn 13 thủ tục về TTHQĐT. Kết quả này được đánh giá dựa trên hiệu quả mà TTHQĐT mang lại trong thời gian thực hiện thí điểm. Từ thực tế trên cần thiết phải đưa TTHQĐT vào triển khai chính thức trong phạm vi rộng để đáp ứng các mục tiêu nêu trên.

Bộ Tài chính (Tổng cục Hải quan) đã đề xuất và được Chính phủ cho phép xây dựng Nghị định quy định về TTHQĐT làm cơ sở pháp lý để triển khai TTHQĐT và kết thúc giai đoạn thí điểm. Do đó, ngày 23/10/2012, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 87/2012/NĐ-CP về thủ tục hải quan điện tử (TTHQĐT) có hiệu lực từ 01/01/2013. Tiếp theo đó, ngày 15/11/2012 Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 196/2012/TT-BTC hướng dẫn thực hiện Nghị định này đó là việc phân luồng tự động không có sự can thiệp của công chức hải quan. 

Theo đó, đối với việc phân loại tờ khai, quy định mới đã loại bỏ luồng vàng điện tử trước đây. Ngoài 3 luồng Xanh, Vàng, Đỏ, đáng chú ý còn có luồng Xanh có điều kiện: Chấp nhận cho thông quan, giải phóng hàng mang về kho bảo quản với điều kiện phải xuất trình nộp giấy phép XNK hoặc chứng minh hàng hóa đã đáp ứng yêu cầu quản lí chuyên ngành, chứng từ chứng minh hàng hóa được hưởng thuế suất ưu đãi, miễn, giảm, bảo lãnh thuế hoặc chứng từ chứng minh đã nộp thuế trước khi xác nhận hàng qua khu vực giám sát hải quan.

Sáng 02/01/2013, tại Hải Phòng, Tổng cục Hải quan đã tổ chức Lễ Công bố triển khai chính thức thủ tục hải quan điện tử. 

Theo Phó Tổng cục trưởng, Tổng cục Hải quan Vũ Ngọc Anh, việc chính thức đưa TTHQĐT vào thực tế sẽ góp phần hoàn thiện môi trường thương mại điện tử, cũng như thúc đẩy các thành phần kinh tế tham gia cùng Chính phủ xây dựng và cung cấp các dịch vụ gia tăng về thương mại điện tử. Cùng với đó, TTHQĐT khẳng định tính ưu việt của phương pháp quản lí hải quan hiện đại, đủ sức thay thế một cách thuyết phục giữa quản lý hải quan truyền thống và là tiền đề để các cơ quan, tổ chức thuộc mọi thành phần xã hội học hỏi, mạnh dạn đổi mới, nâng cao trình độ của Việt Nam so với khu vực và thế giới.

 Lộ trình triển khai chính thức TTHQĐT

Trên cơ sở nguồn lực hiện có, ngành Hải quan dự kiến lộ trình triển khai chính thức TTHQĐT theo quy định tại Nghị định 87/2012/NĐ-CP như sau:

- Từ ngày 2/1/2013 - 7/12013: thực hiện chính thức tại Cục Hải quan TP. Hải Phòng;

- Từ ngày 8/1/2013 - 31/1/2013: các Cục Hải quan tỉnh, thành phố đã triển khai thí điểm TTHQĐT sẽ tiến hành triển khai chính thức;

- Từ ngày 8/1/2013: 13 Cục Hải quan tỉnh, thành phố chưa triển khai thí điểm sẽ chủ động chuẩn bị các điều kiện để triển khai khi sẵn sàng.

(K.Huyền)