Việt Nam: Tranh thủ ưu đãi GSP và chuyển đổi mô hình tăng trưởng

Trong khi FTA Việt Nam - EU đang được đàm phán, việc tiếp tục được hưởng ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP) với tất cả các mặt hàng xuất khẩu sang EU sẽ giúp Việt Nam tiếp cận thuận lợi thị trường EU, nâng cao khả năng cạnh tranh với các quốc gia đang được hưởng ưu đãi thuế suất từ FTA với EU.

Ảnh: TH.Ảnh: TH.

Đặt mục tiêu tăng mặt hàng được hưởng GSP lên 40%

Tại Hội thảo “Quy chế ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP) của Liên minh châu Âu (EU) - cơ hội tăng cường xuất khẩu vào thị trường châu Âu” diễn ra ngày 25/2, ông Trần Ngọc An, Vụ trưởng Đặc trách EU, Bộ Ngoại giao cho biết: EU hiện là một trong những đối tác thương mại hàng đầu của Việt Nam với kim ngạch thương mại hai chiều tăng trung bình 15 - 20%/năm. EU đã vượt Mỹ trở thành thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam và là thị trường lớn cho một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như giày dép, may mặc, thủy sản, đồ gỗ, điện tử, hàng tiêu dùng... Năm 2013, thương mại Việt Nam đạt 33,78 tỷ USD, trong đó Việt Nam xuất khoảng 24,3 tỷ USD và nhập khoảng 9,4 tỷ USD, tăng 16% so với năm 2012.

Đặc điểm nổi bật trong thương mại hai chiều Việt Nam - EU là tính bổ sung cao, ít cạnh tranh trực tiếp. Cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam vào EU đã chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng hàng hóa chất lượng cao, thực phẩm sạch, thủ công mỹ nghệ, giảm tỷ trọng hàng chất lượng trung bình, hàng nông sản thô.

Sự phát triển nhanh chóng của quan hệ Việt Nam - EU đã đặt ra nhu cầu phải xây dựng khuôn khổ hợp tác mới, phản ánh được mối quan hệ đối tác đang phát triển mạnh mẽ và tạo khung pháp lý mới thay thế Hiệp định khung Việt Nam - EC. Trong bối cảnh đó, hai bên đã ký Hiệp định Đối tác và Hợp tác toàn diện (PCA) Việt Nam - EU, tạo điều kiện cho Việt Nam có thể tiếp cận thuận lợi hơn thị trường và các nguồn vốn của EU. Ngoài ra, PCA còn có các Tuyên bố chung về Quy chế Kinh tế thị trường cho Việt Nam, về hợp tác chống rửa tiền và tài trợ khủng bố và một Tuyên bố đơn phương của EU về cam kết giúp Việt Nam tận dụng ưu đãi của Hệ thống ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP). Để khẳng định quyết tâm triển khai PCA, ngày 1/11/2013, Chủ tịch nước đã phê chuẩn Hiệp định PCA. Cho đến nay, đã có 11/28 nước thành viên EU phê chuẩn PCA gồm Đức, Hà Lan, Latvia, Hungari, Bungari, Tây Ban Nha, Áo, Bồ Đào Nha, Thụy Điển và Sip.

Nhằm tăng cường hơn nữa quan hệ thương mại, hai bên đã tuyên bố khởi động đàm phán FTA song phương và từ tháng 10/2012 đến nay, hai bên đã tiến hành đàm phán 6 phiên FTA và đặt quyết tâm chính trị kết thúc đàm phán vào trước tháng 10/2014.

Việc EU thông qua quy chế ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP) mới có hiệu lực 10 năm, áp dụng kể từ ngày 1/1/2014 đã đưa Việt Nam vào danh sách các nước được hưởng GSP đối với tất cả các mặt hàng, kể cả những mặt hàng trước đã từng bị xếp vào nhóm hàng đã “trưởng thành” như giày dép, nón, dù... giai đoạn 2014 - 2016. Điều này sẽ giúp Việt Nam tiếp cận thuận lợi hơn thị trường EU, qua đó, thúc đẩy công nghiệp hóa, tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập, góp phần tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, Vụ trưởng Trần Ngọc An cũng cho rằng, tiềm năng giữa hai bên còn lớn nhưng vẫn gặp nhiều khó khăn, chủ yếu do sự chênh lệch lớn về trình độ phát triển giữa Việt Nam và EU, dẫn đến việc các hệ thống quy định, tiêu chuẩn của EU nhiều khi vượt quá khả năng đáp ứng của doanh nghiệp Việt Nam khi vào thị trường EU. Ngoài ra, các doanh nghiệp, nhà đầu tư EU cũng đặt ra những yêu cầu cao khi đầu tư, kinh doanh tại Việt Nam.

Theo Đại sứ Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam - Franz Jessen: GSP là vấn đề đang được quan tâm, đặc biệt khi xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường EU ngày càng tăng. Trong khi Hiệp định FTA song phương giữa hai bên chưa được ký kết thì lợi ích Việt Nam được hưởng sẽ tùy thuộc vào hệ thống GSP. Theo thống kê, xuất khẩu của Việt Nam sang EU đã tăng 18% trong năm 2013. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn chưa tận dụng tối đa lợi thế của mình khi mới có 7% mặt hàng xuất khẩu sang EU đượcc hưởng GSP. Mong muốn 2014, số lượng mặt hàng được hưởng GSP sẽ tăng đáng kể và có thể đạt 40%.

Điều chỉnh kim ngạch XK để tiếp tục nhận ưu đãi

Mục đích của GSP là hỗ trợ các nước đang phát triển thông qua tạo thuận lợi cho các nước này xuất khẩu vào thị trường EU. Việc này được thực hiện dưới hình thức giảm thuế cho hàng hóa của các nước đang phát triển khi nhập khẩu vào thị trường EU. Về phần mình, các nước EU không đòi hỏi được đối xử có đi có lại. GSP chỉ là quyết định đơn phương của EU cho từng quốc gia và tùy từng điều kiện kinh tế cụ thể mà ưu đãi GSP sẽ khác nhau, thậm chí bị cắt giảm nếu tình hình kinh tế của nước đó tốt lên. Mức thuế GSP thấp hơn thuế suất của chế độ đối xử tối huệ quốc (MFN) và có thể đến 0% tùy theo quy định của nước cho hưởng.

Hiện nay, Hệ thống GSP mới sẽ tập trung ưu đãi cho các nước cần ưu đãi, nhất là các nước kém phát triển và các nền kinh tế nghèo không được hưởng bất kỳ kênh ưu đãi nào khi tiếp cận thị trường EU. Theo đó, 49 nước kém phát triển nhất được hưởng chế độ Tất cả trừ vũ khí (EBA); 38 nước có thu nhập thấp và trung bình thấp - trong đó có Việt Nam. Đáng chú ý, theo GSP mới, 33 nước và vùng lãnh thổ đã vượt ngưỡng thu nhập trung bình thấp và không cần đến GSP nữa, hay 34 đối tác đã được hưởng ưu đãi thông qua các kênh khác và 20 đối tác có thu nhập cao hoặc trên mức trung bình... sẽ không còn được hưởng ưu đãi GSP của EU nữa.

Cho rằng Việt Nam hiện đang có nhiều lợi thế từ quy định GSP mới, ông Claudio Dordi, Cố vấn trưởng dự án EU-MUTRAP nói: Việt Nam đang là nền kinh tế chủ yếu dựa vào gia công, chế xuất, để hưởng các lợi ích từ HĐ thương mại và giảm thuế quan, Việt Nam phải đạt được các quy định về xuất xứ hàng hóa. EU muốn Việt Nam được hưởng GSP thay vì các nước như Hàn Quốc hay Trung Quốc thông qua việc xuất hàng sang Việt Nam rồi được xuất ngược sang EU. Vô hình chung, các nước này lại được hưởng lợi thông qua hình thức cộng gộp xuất xứ của Việt Nam. Hiện nay, Việt Nam mới chỉ có thể cộng gộp với các nước ASEAN được hưởng GSP còn lại.

Trong một số trường hợp, Việt Nam khó đạt được tiêu chuẩn về xuất xứ hàng hóa như dệt may, hóa chất... Theo quy định xuất xứ hàng hóa trong Hệ thống GSP mới, Việt Nam sẽ được phép nhập khẩu cộng gộp lên tới dưới 50% nguyên liệu đầu vào từ các quốc gia ASEAN cho hàng hóa được xuất vào EU. Năm 2014, Malaysia không được hưởng GSP, nếu Việt Nam nhập nguyên liệu của Malaysia thì sẽ không được cộng gộp xuất xứ của nước này nữa.

Tuy nhiên, khi Việt Nam ký FTA với EU, Việt Nam sẽ không còn được hưởng cộng gộp khu vực theo GSP. Khi có FTA, các thuế suất áp dụng cho tất cả các mặt hàng sẽ được giảm xuống = 0%, GSP chỉ là ưu đãi thuế suất. Như vậy, lợi thế mà GSP mang lại ít hơn FTA mang lại.

Việt Nam đang gặp cạnh tranh với các nước đang có FTA với EU. Chỉ riêng mặt hàng giày dép, hiện nay, Trung Quốc đang chiếm 61,8% thị phần nhập khẩu của EU, còn Việt Nam chỉ có 20,9% thị phần. Tuy nhiên, vào năm 2015, thị phần của Trung Quốc và Việt Nam sẽ tăng lên và chắc chắn, lúc đó, hai quốc gia sẽ đạt mức trưởng thành và không còn được hưởng ưu đãi GSP với thuế suất 17% nữa. Lúc này, Indonesia hay Campuchia với thị phần lần lượt chỉ là 11,2% và 2,22% vẫn tiếp tục được hưởng thuế suất ưu đãi GSP. Do đó, thời gian tới, Việt Nam cần điều chỉnh kim ngạch xuất khẩu của mình cho phù hợp, tránh nguy cơ chạm ngưỡng "trưởng thành" để tiếp tục được hưởng ưu đãi GSP.

“Vào năm 2016, đại đa số các mặt hàng xuất xuất của Việt Nam vào EU sẽ đạt ngưỡng “trưởng thành” và không còn được hưởng ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP) nữa. Do đó, cần đẩy nhanh tiến độ đàm phán Hiệp định FTA Việt Nam - EU để hỗ trợ xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường EU. Bộ Công thương đã thỏa thuận thành công với EU về giai đoạn quá độ giữa GSP và FTA. Theo đó, Việt Nam sẽ có 2 năm tiếp tục được hưởng ưu đãi thuế quan phổ cập sau khi FTA được ký” - Phó Vụ trưởng Vụ Thị trường châu Âu, Bộ Công thương - Trần Ngọc Quân khuyến nghị...

(T.Hương)