Xây dựng hệ thống ASXH đa dạng gắn kết tăng trưởng kinh tế

Gắn kết chặt chẽ tăng trưởng kinh tế với đảm bảo an sinh xã hội (ASXH), thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội được Chính phủ Việt Nam đặc biệt quan tâm nhằm hướng tới phát triển bền vững đất nước và hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng hơn trong giai đoạn mới.

Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.

Thiếu nguồn lực đầu tư cho ASXH

Tại lễ khởi động Dự án “Hỗ trợ cải thiện hệ thống chính sách trợ giúp xã hội” nhằm giúp Việt Nam thực hiện cam kết cải cách hệ thống chính sách trợ giúp xã hội, ông Nguyễn Trọng Đàm, Thứ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội cho biết: Trợ giúp xã hội (TGXH) là một trong những bộ phân cấu thành, trụ cột quan trọng của hệ thống ASXH ở Việt Nam. Trong những năm qua, nhất là trong điều kiện kinh tế thị trường có nhiều rủi do, lại bị tác động mạnh của cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu những năm 2008 - 2013 làm cho nền kinh tế Việt Nam gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống nhiều đối tượng ASXH, TGXH, nhưng Chính phủ Việt Nam vẫn ưu tiên nguồn lực đầu tư cho đảm bảo ASXH, đặc biệt là giảm nghèo, tạo việc làm, TGXH nhóm yếu thế và dễ bị tổn thương. Trong đó, chính sách TGXH ngày càng hoàn thiện, mức trợ cấp xã hội liên tục tăng, đối tượng TGXH được mở rộng, đời sống của họ ổn định, có phần được cải thiện và hòa nhập tốt hơn vào công đồng.

Tuy nhiên, Hệ thống ASXH nói chung, TGXH nói riêng ở Việt Nam còn nhiều hạn chế, bất cập, chưa đáp ứng được nhu cầu đảm bảo ASXH, TGXH ngày càng mở rộng của người dân. Nguyên nhân là do hệ thống ASXH, TGXH chưa được hoàn thiện, các chính sách ASXH, TGXH được xây dựng còn thiếu tính hệ thống, nguồn lực đầu tư  hạn chế, các mức trợ cấp chưa dựa trên cơ sở nhu cầu mức sống tối thiểu và độ bao phủ cũng còn thấp. Đảng và Nhà nước Việt Nam chủ chương tiếp tục hoàn thiện hệ thống ASXH, TGXH  nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng mở rộng của người dân trong điều kiện mới, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế.

Trước bối cảnh đó, sự hỗ trợ kỹ thuật của Chương trình Phát triển của Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam thông qua Dự án "Hỗ trợ cải thiện hệ thống trợ giúp xã hội, giai đoạn 2013 - 2016” được công bố chính thức triển khai từ ngày ngày 19/2/2014 đã có ý nghĩa đặc biệt quan trọng với Việt Nam.

Dự án “Hỗ trợ cải thiện hệ thống chính sách trợ giúp xã hội” sẽ đóng góp vào việc thực hiện phương hướng của Nghị quyết 15 về cải thiện hệ thống trợ giúp xã hội dựa trên mức sống tối thiểu. Dự án sẽ hướng tới một chương trình nghị sự cải cách nhằm xây dựng một hệ thống chính sách trợ giúp xã hội hiệu quả hơn, tới được với nhiều người hơn và có mức trợ cấp cao hơn đối với các nhóm dễ bị tổn thương nhất. Thông qua dự án, các nội dung về cải thiện hệ thống chính sách trợ giúp xã hội sẽ được xác định. Dự án sẽ hỗ trợ việc xây dựng một lộ trình cải cách trợ giúp xã hội đồng thời hỗ trợ việc thực hiện cải cách hệ thống trợ giúp xã hội.

Mở rộng độ bao phủ tới nhiều đối tượng

Hội nghị lần thứ 5, tháng 6 năm 2012, Ban Chấp hành trung ương Đảng khóa XI đã ban hành Nghị quyết số 15-NQ/TW về một số vấn đề về chính sách xã hội giai đoạn 2012 - 2020 đã chủ trương đổi mới hệ thống ASXH theo hướng xây dựng và phát triển Hệ thống an sinh xã hội đa dạng, toàn diện, có tính chia sẻ giữa Nhà nước, xã hội và người dân, giữa các nhóm dân cư trong một thế hệ và giữa các thế hệ; bảo đảm bền vững, công bằng.

“Hệ thống đó cần được xây dựng theo cách tiếp cận mới, trên cơ sở đảm bảo quyền con người; có tính hệ thống gắn kết chặt chẽ hơn, theo hướng đa tầng, linh hoạt và có thể hỗ trợ lẫn nhau; hình thành hệ thống ASXH dựa trên một chuẩn thống nhất được xác định theo nhu cầu mức sống tối thiểu và giải quyết các nguyên nhân đa chiều nhằm đảm bảo phòng ngừa, giảm thiểu và khắc phục được các rủi ro xã hội cho mọi người, tiến tới bao phủ toàn dân. Đi đôi với đổi mới hệ thống ASXH, cần phải đổi mới TGXH. Bộ đang nghiên cứu, xây dựng "Đề án đổi mới TGXH giai đoạn đến năm 2020". Tuy nhiên, đây là vấn đề rất phức tạp, lại đòi hỏi phải đổi mới trên cơ sở kế thừa có chọn lọc hệ thống TGXH hiện hành, thiết kế hệ thống TGXH theo cách tiếp cận mới và tính đến yếu tố hội nhập quốc tế.” -Thứ trưởng Nguyễn Trọng Đàm cho biết.

Để các nhà tài trợ quốc tế, các đối tác trong nước hỗ trợ kỹ thuật đạt hiệu quả cao, cần phải dựa trên cơ sở xác định đúng các nhu cầu hỗ trợ kỹ thuật phục vụ thiết thực cho xây dựng "Đề án đổi mới TGXH giai đoạn đến năm 2020". Vấn đề này sẽ được các nhà chuyên môn Việt Nam phối với các nhà tài trợ quốc tế, các đối tác trong nước xác định cụ thể.

Theo đó, cần nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và vận dụng vào điều kiện cụ thể của Việt Nam để xác định  nhu cầu mức sống tối thiểu theo cách tiếp cận đa chiều làm cơ cở xác định đối tượng và chuẩn TGXH. Muốn vậy cần đánh giá đúng thực trạng việc thực hiện TGXH theo các nhóm đối tượng trên cơ sở các nghiên cứu chuyên đề, tổng kết thực tiễn, nhất là các mô hình hiệu quả TGXH dựa vào cộng đồng. Từ đó, mới thiết kế được hệ thống TGXH mới đặt trong tổng thể và quan hệ chặt chẽ với ASXH, giảm nghèo bền vững, cung cấp dịch vụ xã hội cơ bản...Trong đó, lưu ý tiến tới đảm bảo nhu cầu mức sống tối thiểu, hình thành gói hỗ trợ tiền mặt có điều kiện theo từng nhóm đối tượng (cả thường xuyên và đột xuất), cơ chế tạo nguồn, tăng độ bao phủ đối tượng...Đồng thời, xác định lộ trình, bước đi để chuyển dần sang thực hiện hệ thống TGXH mới đảm bảo hài hòa, không tạo ra những cú sốc, nhất là về đối tượng, cân đối nguồn tài chính...

Phó Giám đốc Quốc gia của UNDP, ông Bakhodir Burkhanov cũng khẳng định lại mục tiêu xây dựng một hệ thống trợ giúp xã hội gắn kết và hiệu quả hơn để có thể mở rộng độ bao phủ và tăng mức trợ giúp đối với những người dễ bị tổn thương, từ đó có thể  duy trì và đẩy mạnh hơn các kết quả giảm nghèo và phát triển xã hội của Việt Nam với tư cách là nước có thu nhập trung bình trong những năm tiếp theo.

Ông Burkhanov cũng nêu số thách thức trong việc thực hiện mục tiêu này, bao gồm việc xây dựng một tầm nhìn chung và lộ trình hài hòa hóa và sắp xếp hợp lý hóa hơn 40 chính sách và cơ chế trợ giúp xã hội khác nhau hiện đang được thực hiện cho 23 nhóm dễ bị tổn thương được phân loại dựa trên 7 khía cạnh khác nhau của nhu cầu hoặc rủi ro. Đồng thời cần tăng cường khả năng cung cấp dịch vụ kịp thời và hiệu quả của hệ thống trợ giúp xã hội đối với những người được trợ giúp trong bối cảnh nhu cầu trợ giúp ngày càng tăng nhanh và ngân sách lại hạn hẹp.

Ông Burkhanov cho biết: Trong giai đoạn I, Dự án được thiết kế để hỗ trợ giải quyết những thách thức như hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách xây dựng tầm nhìn chung, nghiên cứu và đưa ra các phương án cải cách và lộ trình từng bước của quá trình cải cách hệ thống chính sách trợ giúp xã hội. Cụ thể, Dự án sẽ hỗ trợ thực hiện một số nghiên cứu khả thi phân tích thực trạng, đánh giá năng lực hệ thống và hỗ trợ tăng cường tính phối hợp giữa các cơ quan Chính phủ và các cấp khác nhau. Dự án cũng hỗ trợ chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và quá trình tham vấn tạo sự đồng thuận để xác định các bước ưu tiên và lộ trình từng bước để thực hiện được tầm nhìn. Trong giai đoạn II, Dự án sẽ hỗ trợ việc triển khai lộ trình trên cơ sở các lựa chọn do Chính phủ Việt Nam thông qua.

(T.Hương)