Cần tăng cường hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa

Giãn giảm thuế, đặc biệt là hạn chế các loại phí; tăng cường các quỹ hỗ trợ doanh nghiệp; tăng hỗ trợ các doanh nghiệp phụ trợ và doanh nghiệp công nghệ cao... đó là những kiến nghị nóng được đại diện Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) kiến nghị tại Hội nghị Thủ tướng chính phủ với doanh nghiệp 2014 được tổ chức cuối tháng 4/2014, tại Hà Nội.

Ảnh minh họa - nguồn internet.Ảnh minh họa - nguồn internet.
96% doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ
 
Theo Báo cáo tổng quan về tình hình doanh nghiệp (DN) và nhiệm vụ phát triển kinh tế-xã hội năm 2014-2015, trong giai đoạn 2011-2013, cả nước có thêm 224.200 DN thành lập mới, chiếm gần 41% tổng số DN được thành lập trong giai đoạn 20 năm (từ 1991-2010). Năm 2013, kinh tế có dấu hiệu phục hồi và một số khó khăn vĩ mô đã giảm bớt, giúp cho số lượng DN thành lập mới có dấu hiệu tăng trở lại (tăng 10% so với năm 2012).
 
Riêng quý I/2014, cả nước có hơn 18.000 DN đăng ký thành lập mới với số vốn đăng ký gần 98.000 tỷ đồng, tăng khoảng 17% về số DN và 23% về vốn đăng ký so với cùng kỳ năm 2013. Tuy nhiên, cũng trong quý I năm nay, vẫn còn gần 17.000 DN gặp khó khăn phải giải thể hoặc tạm ngừng hoạt động (tăng 9,6% so với cùng kỳ năm trước). Nhìn chung tình hình sản xuất, kinh doanh của DN vẫn gặp nhiều khó khăn, phục hồi tăng trưởng ở mức thấp và thiếu bền vững.
 
Theo các chuyên gia tại hội nghị, chưa khi nào khó khăn của các DN lại nhiều như hiện tại. Tình hình khó khăn những năm gần đây cũng khiến quy mô đăng ký vốn bình quân của 1 DN có xu hướng giảm. Năm 2011, bình quân 1 DN đăng ký với 6,63 tỷ đồng, nhưng đã giảm xuống còn 5,13 tỷ đồng trong năm 2013.
 
Tính đến quý I/2014, cả nước có trên 3.000 DN Nhà nước; 9.000 DN FDI và 789.000 doanh nghiệp DN. Nhưng số DN đang thực sự hoạt động chỉ khoảng 493.000 DN, rất xa con số kì vọng 1 triệu DN trước 2015. Theo ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI, Việt Nam cố gắng phấn đấu sẽ có 1 triệu DN hoạt động hiệu quả trong 10 năm tới. Qua gần 30 năm Đổi mới nhờ tài nguyên phong phú, nhân lực dồi dào đã có rất nhiều DN thành công trong các lĩnh vực tài nguyên khoáng sản, bất động sản, tài chính - ngân hàng. Tuy nhiên, thẳng thắn nhìn nhận chúng ta chưa có được một lớp doanh nhân xứng tấm nhất là các nhà công nghiệp và những thương hiệu uy tín cạnh tranh toàn cầu cũng như khu vực.
 
Điều đáng nói, trong gần 500.000 DN đang hoạt động, chúng ta chỉ có 2% DN lớn, 2% DN vừa và tới 96% DN nhỏ và siêu nhỏ. Trong đó, DN siêu nhỏ  (dưới 10 lao động-PV) chiếm tới 67% , nếu tính các thành phần kinh doanh chịu thuế tạm gọi DN thì DN siêu nhỏ chiếm tới 99,9%. Tức là chúng ta đang hội nhập và bơi ra biển bằng hạm đội “thuyền thúng”. Bất cập này đã được chỉ ra rất nhiều nhưng chưa có giải pháp khắc phục.
 
Đẩy nhanh quy mô và số lượng doanh nghiệp vừa và lớn
 
Một trong những thách thức đối với nền kinh tế hiện nay là chúng ta cần xây dựng các DN có quy mô vừa và lớn, đủ sức cạnh tranh khu vực và toàn cầu. Theo ông Tô Hoài Nam (Hiệp hội DNNVV), thời gian qua không chỉ số lượng mà quy mô các DNNVV của Việt Nam cũng bị suy giảm nghiêm trọng. Năng lực cạnh tranh, hiệu quả quản lý, quy mô DN đều đi xuống.
 
Ông Nam chỉ ra tới 7 nguyên nhân dẫn tới tình trạng trên trong đó nguyên nhân về khó tiếp cận vốn, đất đai, hỗ trợ chính sách được coi là những rào cản không mới, nhưng chưa bao giờ được tháo gỡ triệt để tạo yên tâm và sức bật cho các DN. Một điều dễ thấy khác là quy mô các DN mới hình thành cũng nhỏ bé chỉ khoảng 5-6 tỷ đồng/DN mới.
 
Một vướng mắc khác ngoài vấn đề cải cách hành chính là cải cách tư pháp được ông Vũ Tiến Lộc hết sức lưu ý. Trong thời gian qua số lượng các vụ án oan sai tăng lên nhanh chóng, các vụ tranh chấp thương mại, án kinh tế bị hình sự hóa khiến nhiều doanh nhân cảm thấy chùn tay và rút vốn dần không muốn dấn thân thương trường như thời gian trước.
 
Trong phiên làm việc buổi sáng, riêng phần kiến nghị của Hiệp hội DNNVV và VCCI đã chiếm phân nửa thời gian bởi có quá nhiều... kiến nghị cho thấy những khó khăn của doanh nghiệp trong năm 2014 không hề vơi bớt mà có chiều hướng tăng lên. Trong số kiến nghị này có những kiến nghị nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của DN khả năng hấp thụ vốn, DN khó tiếp cận vốn;... của khối DNNVV cần được cải thiện thông qua các chính sách.
 
Đặc biệt, theo VCCI và Hiệp hội DNNVV ngoài tăng số lượng DN thành lập mới thì nâng quy mô và số lượng DN nhỏ lên vừa và lớn rất cần được quan tâm. Bên cạnh đó, khối DN phụ trợ và DN công nghệ cao cần đặc biệt được ưu đãi. Lí do, về cơ bản nền công nghiệp của chúng ta đang gia công và tình trạng này sẽ còn kéo dài, do đó xuất khẩu tăng thì nhập khẩu cũng tăng trong khi giá trị gia tăng và lợi nhuận mang lại không đáng kể.
 
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, công nghiệp phụ trợ muốn phát triển chỉ có nằm trong tay khối DNNVV. Do vậy, tăng cường cho khối DN ngoài dân doanh tham gia lĩnh vực này được coi là mấu chốt. Nhìn sang các DN công  nghệ toàn cầu, khi có sự khởi phát tốt thì tốc độ tăng trưởng của họ khá nhanh và chiếm lĩnh thị trường toàn cầu là rất dễ dàng. Không dám so sánh với Google, Facebook hay các “ông lớn” khác, nhưng các doanh nghiệp CNTT của Việt Nam sẽ có được sức bật tốt hơn nếu những rào cản chính sách được tháo gỡ và có sự giúp đỡ của Chính phủ.
 
Theo ông Vũ Tiến Lộc, đây là phiên đối thoại đầu tiên của Thủ tướng với DN trên quy mô rộng và sẽ được duy trì thường niêm qua các năm. Do đó, những kiến nghị của DN, hiệp hội... sẽ được tổng hợp để Chính phủ, bộ, ngành tháo gỡ. Việc gì cấp bách sẽ xử lý ngay, việc nào khó Chính phủ sẽ trình Quốc hội để thông qua. Theo chương trình làm việc, buổi chiều là phần trao đổi và kiến nghị của các DN với các bộ, ngành, địa phương trước khi Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng có kết luận cuối cùng... 
 
Khẩn trương khơi nguồn tín dụng cho DN
 
Phát biểu tại hội nghị, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng khẳng định: Cần phải khơi nguồn tín dụng cho các DN, để vượt qua khó khăn DN không thể “tay không bắt giặc”, trong đó vấn đề về vốn được coi là then chốt nhất. Trước đó, trong bản kiến nghị của VCCI ông Vũ Tiến Lộc đã thay mặt cộng đồng DN kiến nghị Chính phủ tháo gỡ tín dụng theo hướng cải thiện điều kiện tiếp cận cho DN. Cụ thể, lãi suất sau nhiều lần giảm xuống đã tương đối thấp trong tương quan với lãi suất kỳ vọng (đặc biệt là các chương trình cho vay ưu đãi). Tuy nhiên, do chưa xử lý được vần đề nợ xấu và điều kiện cho vay còn ngặt nghèo khiến nhiều DN vẫn chưa thể tiếp cận được các nguồn tín dụng, không thể tiếp cận được các nguồn vốn vay ưu đãi do vướng các thủ tục hoặc chi phí bôi trơn phát sinh.
 
Đặc biệt, theo ông Lộc thời gian tới cần đơn giản hóa thủ tục và điều kiện cho vay, thực hiện các hình thức vay mới như cho vay ưu đãi, cho vay theo các chuỗi sản xuất và cho vay cung ứng; mở rộng hình thức cho vay tín chấp thông qua các hình thức/hệ thống đánh giá mức độ tín nhiệm, các quỹ đầu tư mạo hiểm; cho vay theo kế hoạch sản xuất chứ không chỉ dựa vào tài sản thế chấp như hiện nay. Ngoài ra, cần sớm đưa các Quỹ hỗ trợ DNNVV vào hoạt động, tăng cường các quỹ đầu tư mạo hiểm; quỹ đầu tư tư nhân; quỹ tiên phong… nhằm đa dạng hóa các nguồn vốn vay hỗ trợ DN.
 
Trả lời vấn đề này, theo Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Văn Bình, việc điều chỉnh giảm lãi suất hơn nữa là điều được DN mong muốn, nhưng phải phụ thuộc vào diễn biến của nền kinh tế vĩ mô. Vốn của hệ thống ngân hàng là vốn của nền kinh tế, vốn vay của dân nên nếu hạ thấp lãi suất xuống nữa thì phải trả lời được câu hỏi: dân có còn gửi tiền vào ngân hàng nữa hay không? Nếu dân không gửi tiền vào ngân hàng thì sẽ kiếm các kênh đầu tư khác Nhà nước không khuyến khích như đô la hay vàng đẩy nền kinh tế lại rơi vào tình trạng vàng hóa, đô la hóa khiến đồng nội tệ bị mất giá…
 
Để giải quyết khó khăn về nguồn vốn cho các DN, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng chỉ đạo phải bằng mọi cách khơi thông nguồn tín dụng, hỗ trợ tối đa cho các DN nhất là khối DN tham gia trực tiếp sản xuất, các DN tham gia các lĩnh vực đang được khuyến khích như công nghiệp phụ trợ, công nghệ cao, công nghệ môi trường…Thủ tướng giao Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh và Thống đốc Nguyễn Văn Bình cần sớm đưa ra các giải pháp căn cơ trên cơ sở thống nhất các kiến nghị các bên sao cho hài hòa lợi ích.
 
“…Là người đứng đầu Chính phủ, tôi xin lỗi nhân dân”, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng thẳng thắn nhìn nhận. Thủ tướng không ngần ngại chỉ ra những yếu kém của những cán bộ thực thi công vụ, đặc biệt là những ngành như: hải quan, thuế; trên thì lãnh đạo quyết tâm nhưng xuống cơ sở thì quyết tâm rơi rụng dần.
 
Đây là Hội nghị Thủ tướng đối thoại DN đầu tiên và Thủ tướng Cính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã có lời xin lỗi DN, nhân dân - một thông điệp chính trị cao nhất của cả hệ thống chính trị khiến các Hiệp hội và đại diện DN tham gia hội nghị như được tiếp thêm sức mạnh vững tâm trên bước đường đường chông gai phía trước…
 
(Thu Hạnh)