Cho thuê dịch vụ CNTT: Cuộc chạy đua “giành thị trường”

Việc Chính phủ mới đây “bật đèn xanh” cho hoạt động thuê dịch vụ CNTT trong khối cơ quan nhà nước (CQNN) đã phát đi tín hiệu lạc quan đối với các doanh nghiệp CNTT tại Việt Nam sau một thời gian dài chờ đợi. Quyết định có tính bước ngoặt này đã mang lại cơ hội cạnh tranh mới, minh bạch hơn cho cả doanh nghiệp (DN) trong nước và nước ngoài. Đây cũng làcách tiếp cận thực sự hiệu quả, tiết kiệm chi phí và tối ưu hóa được nguồn lực của các tổ chứcvà xã hội.

Ảnh minh họa - nguồn internet.Ảnh minh họa - nguồn internet.
Xu hướng cạnh tranh mới     

Thuê dịch vụ CNTT là xu hướng từ lâu đã được áp dụng phổ biến và khá thành công tại các nước phát triển như: Mỹ, Anh, Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản… Tuy nhiên, tại Việt Nam, mảng dịch vụ này lâu nay mới chỉ vươn tới được các khách hàng DN. Rất hiếm có CQNN nào thuê ngoài dịch vụ CNTT.

Chính vì vậy, quyết định của Thủ tướng Chính phủ khuyến khích CQNN thuê dịch vụ CNTT được nêu rõ tại Nghị quyết phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 6/2014 đã nhận được sự đồng tình từ các DN. Việc này giống như Chính phủ trao thêm cơ hội cho khách hàng để mua sắm. Phương thức mua sắm mới sẽ giúp CQNN có thể cải thiện môi trường CNTT, hơn nữa đây chính là yếu tố quan trọng để thúc đẩy sự phát triển của ngành CNTT Việt Nam, cũng như cải thiện môi trường kinh doanh của các DN và thúc đẩy việc ứng dụng CNTT để hỗ trợ tốt hơn các thủ tục hành chính.

Khi CQNN chuyển từ phương thức đầu tư dự án sang thuê dịch vụ, thì thay vì ngay một lúc phải bỏ ra cả một khoản đầu tư lớn cho hệ thống CNTT, họ sẽ chỉ phải thanh toán dần cho nhà cung cấp dịch vụ trong nhiều năm. Như vậy, CQNN sẽ giảm được gánh nặng đầu tư công về kinh phí, tiết kiệm được cả tiền bạc và thời gian triển khai các dự án CNTT. CQNN không cần duy trì bộ máy nhân sự CNTT cồng kềnh, mà vẫn có thể nhanh chóng tiếp cận được những dịch vụ CNTT chất lượng tốt nhất.

Về phía các DN, đây sẽ là một xu hướng mới tác động tích cực đến các DN đã và đang phát triển mảng dịch vụ CNTT. Nó tạo ra cơ hội lớn cho các DN có những bài toán đầu tư dài hạn và bài bản, có cơ sở pháp lý vững chắc để nâng cao năng lực và chuyên sâu đầu tư. Đặc biệt, các DN có nền tảng và định hướng phát triển dịch vụ rõ ràng sẽ có “đất” để phát triển kinh doanh. Các DN có thể hiện thức hóa lợi nhuận từ các sản phẩm và dịch vụ họ đã phát triển dựa vào ứng dụng thực tế. Bản thân DN cũng có thể mở rộng được quy mô thị trường vào các phân khúc vừa và nhỏ, có cơ sở đầu tư lâu dài và vững chắc hơn.

Một trong những lãnh đạo DN CNTT có nhiều cảm xúc nhất khi đón nhận thông tin này có lẽ là ông Trần Lương Sơn, Tổng Giám đốc Công ty VietSoftware. Cách đây 5 năm, ông Sơn đã có nhiều bài phát biểu về xu hướng cho thuê dịch vụ tại các diễn đàn CNTT trong nước. Bản thân Vietsoftware cũng từng nhận nhiều “bài học cay đắng” khi tiếp cận khách hàng thuộc khối CQNN với hy vọng sẽ thuyết phục họ thuê dịch vụ với những lợi ích rõ ràng kể trên. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, Chính phủ vẫn chưa có cơ chế chính sách nào về việc thuê dịch vụ CNTT đối với CQNN, nên dù DN cung cấp dịch vụ và khách hàng đều có thiện chí, thì các dự án này vẫn không thể thực hiện được.

Ông Sơn cho rằng: “Quyết định bật đèn xanh của Chính phủ tuy hơi muộn, nhưng là chủ trương đúng đắn và đáng mừng. Nó đã thỏa lòng mong đợi của các DN CNTT từ suốt 5-10 năm nay. Tuy vậy, tôi cũng có một chút lo lắng rằng, thời điểm này nhiều CQNN sẽ tạm dừng các dự án đầu tư về CNTT để chờ thông qua cơ chế thuê dịch vụ. Có lẽ sẽ cần một lộ trình 5 năm cho giai đoạn chuyển tiếp từ mua đứt sang cơ chế thuê dịch vụ. Chủ trương thuê dịch vụ CNTT sẽ là cơ hội cạnh tranh mới cho DN, nhưng sẽ không nhiều công ty dám mạo hiểu đầu tư vào mảng dịch vụ ngay lúc này”.

Còn nhiều rào cản

Lợi ích của việc phát triển dịch vụ thuê CNTT thì đã rõ, nhưng việc các DN tỏ ra khá lo lắng về câu chuyện đầu tư không phải là thiếu căn cứ. Thực chất việc triển khai cho thuê dịch vụ CNTT đối với khối CQNN tại Việt Nam là một vấn đề khó. Cần phải hiểu dịch vụ cho thuê là một mảng rất rộng lớn, có thể chi ra thành các nhóm lĩnh vực gồm: Cơ sở hạ tầng như là một dịch vụ (IaaS), Nền tảng như là một dịch vụ (PaaS), Software như là một dịch vụ (SaaS) và Quy trình như là một dịch vụ (BPaaS).

Tuy nhiên, việc cho thuê dịch vụ CNTT ở Việt Nam mới có quy mô hạn chế ở một số mảng rất nhỏ và truyền thống như cho thuê máy chủ, đường truyền mạng… Phần lớn hoạt động thuê dịch vụ mới chỉ diễn ra ở các khách hàng doanh nghiệp FDI, có rất ít đơn vị thuộc khối CQNN tiếp cận dịch vụ này. Hiện nay, mới chỉ có Văn phòng Chính phủ, Văn phòng Quốc hội và Sở Thông tin và Truyền thông TP. Hồ Chí Minh thí điểm mô hình thuê dịch vụ CNTT để thuê thiết bị, quản lý hệ thống văn bản điện tử hoặc quản lý trung tâm dữ liệu, hệ thống email…
Nguyên nhân do khi cho thuê dịch vụ, DN sẽ vấp phải những khó khăn về các vấn đề liên quan đến cơ chế chính sách và hành lang pháp lý về thanh toán chi phí giữa các bên, về quản lý tài sản, quy trình mua sắm thẩm định giá trong CQNN. Vì đây là dịch vụ mới đối với CQNN nên quy trình thẩm định giá chưa cập nhật để đánh giá thẩm định dịch vụ cho thuê.

Ông Võ Anh Tâm, Phó Tổng Giám đốc CMC Soft cho biết: “Quy trình phê duyệt và thời gian phê duyệt đầu tư các dự án CNTT thuộc CQNN theo vốn ngân sách thường chậm, ảnh hưởng lớn đến thời gian và tiến độ của dự án. Các chính sách quản lý nhà nước, công bố thông tin và bảo mật là những rào cản CQNN tìm đến các nhà cung cấp dịch vụ cho thuê. Bên cạnh đó, chính sách chưa rõ ràng cũng gây khó khăn cho chính các DN làm dịch vụ CNTT trong các quyết định đầu tư vì họ quan ngại tính khả thi và khả năng thu hồi đầu tư”.

Được biết, ngay cả Văn phòng Chính phủ khi triển khai việc thí điểm thuê dịch vụ CNTT vào cuối năm 2011 cũng phải báo cáo Thủ tướng Chính phủ cho phép một cơ chế đặc thù và chỉ định Viettel là đơn vị cung cấp dịch vụ. Vì vậy, với những khó khăn nêu trên, các DN cần phải có sự hướng dẫn nhất định. Theo ông Võ Anh Tâm, Chính phủ cần có chính sách và cơ sở pháp lý liên quan đến quyền lợi và trách nhiệm của các bên liên quan, cũng như có một số tiêu chuẩn về đánh giá và lựa chọn các dịch vụ cung cấp.
Để sớm giải quyết bài toán khó về cơ chế chính sách, quy chế thuê dịch vụ CNTT trong CQNN đang được Bộ Thông tin và Truyền thông soạn thảo. Ngày 17/7/2014 vừa qua, Ban soạn thảo và Tổ Biên tập xây dựng Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về ban hành Quy chế thuê dịch vụ CNTT trong CQNN đã họp phiên đầu tiên do Thứ trưởng Bộ Bộ Thông tin và Truyền thông Nguyễn Minh Hồng chủ trì. Dự kiến, Quy chế thuê dịch vụ CNTT trong CQNN sẽ gồm 4 chương, 34 Điều.

Trong đó, Chương I gồm những quy định chung; Chương II: lập và phê duyệt kế hoạch, dự án thuê, sử dụng dịch vụ CNTT; Chương III về thực hiện kế hoạch, dự án thuê, sử dụng dịch vụ CNTT gồm đấu thầu cung cấp dịch vụ CNTT, đặt hàng, giao nhiệm vụ thực hiện dịch vụ CNTT, Quản lý ngân sách nhà nước khi thực hiện đấu thầu, đặt hàng cung cấp dịch vụ CNTT; Chương IV là tổ chức thực hiện.

Chạy đua công nghệ

Nếu Quy chế thuê dịch vụ CNTT sớm được ban hành và đưa vào hiện thực hóa, các DN sẽ được tháo gỡ được một số khó khăn hiện nay về cơ chế chính sách. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều việc mà các DN cần phải làm khi tham gia mảng dịch vụ cho thuê. Một trong số đó là phải làm sao cho thị trường và các khách hàng của họ hiểu được dịch vụ cho thuê CNTT là gì. Các DN cũng cần trang bị đội ngũ nhân lực đủ năng lực để tư vấn cho khách hàng biết mô hình và cách thức nào tối ưu nhất. Điều quan trọng là DN cung cấp dịch vụ cần có cái nhìn tổng thể về môi trường CNTT của khách hàng.

Việc Chính phủ khuyến khích CQNN thuê dịch vụ CNTT không chỉ mang lại cơ hội mà còn đặt ra thách thức cho các DN trong cuộc chạy đua về công nghệ để giành lấy thị trường. Hiện tại, xu hướng công nghệ trên thế giới đang tập trung vào các mảng: Cloud, Big Data, Mobile, Social và Security. Nhà cung cấp dịch vụ nào đáp ứng được những xu thế công nghệ mới này sẽ gặt hái được thành công, bởi chỉ như vậy mới tránh được trường hợp cho thuê công nghệ lỗi thời, thời gian tái sử dụng công nghệ đó để cho thuê là không có, dẫn tới việc không có lợi nhuận.

Bên cạnh đó, phương thức bán hàng và marketing đối với dịch vụ cho thuê CNTT của các DN cũng sẽ khác so với trước. Cuộc cạnh tranh sẽ càng trở nên “khốc liệt” khiến DN phải đau đầu tìm ra cách thức mới để quảng bá sản phẩm của mình sao cho khác biệt với đối thủ và làm thay đổi phương thức đi thuê dịch vụ. Bởi lẽ, thực tế chỉ có một vài hãng có khả năng sản xuất phần mềm, phần cứng nhưng đối với dịch vụ cho thuê thì có rất nhiều nhà cung cấp dịch vụ cho thuê.

Trong cuộc chạy đua này, có sự cạnh tranh gay gắt giữa DN trong nước và các DN nước ngoài đang có mặt tại Việt Nam. Theo ông Võ Anh Tâm, các doanh nghiệp CNTT trong nước có lợi thế về sự am hiểu yêu cầu môi trường khách hàng, văn hóa phục vụ với các dịch vụ cơ bản và lợi thế về chi phí hoạt động thấp. Những khách hàng không cần thiết một hệ thống CNTT lớn với chất lượng dịch vụ quá cao có thể tìm tới các DN này để tiết kiệm chi phí. Một số DN Việt Nam có mạng lưới bán hàng rộng, có thể phục vụ các đối tượng khách hàng dù nhỏ nhất ở các vùng, các xã, huyện xa xôi…

Còn về lợi thế của các DN nước ngoài có mặt tại Việt Nam, ông Trần Nguyên Vũ, Giám đốc quốc gia nhóm dịch vụ công nghệ toàn cầu của IBM tại Việt Nam chia sẻ: “Các công ty toàn cầu phần lớn có uy tín và lịch sử tồn tại rất lâu đời, họ có lợi thế mang kinh nghiệm và cái công nghệ từ các nước khác đến Việt Nam nên góc nhìn của họ rộng hơn. Đặc biệt, các hãng tự sản xuất ra thiết bị nên họ có thể xử lý tất cả sự cố và hiểu sâu sắc nhất các tính năng cũng như những gì xảy ra với thiết bị của họ. Bên cạnh đó, mỗi một hãng khi đến một đất nước khác mở văn phòng đại diện đều có đội ngũ bán hàng, marketing và các đối tác cũng là  người Việt Nam nên hiểu biết văn hóa cách biệt không xa. Việc các DN trong nước và DN nước ngoài kết hợp, hỗ trợ cho nhau để cùng nâng cao chất lượng là việc cần làm”.

Có thể thấy, dù là lớn hay nhỏ, Việt Nam hay toàn cầu, mỗi DN đều có lợi thế riêng và chiến lược riêng để chuẩn bị bước vào mảng thị trường cho thuê dịch vụ CNTT trong khối CQNN theo những cách khác nhau. Nhiều ý kiến cho rằng, tại thị trườngViệt Nam, việc cho thuê dịch vụ CNTT nên bắt đầu từ mảng Cơ sở hạ tầng như là một dịch vụ (IaaS) và đi lên dần với các mức độ khó khác nhau, đây có lẽ cũng là xu hướng chung của các DN cung cấp dịch vụ.

(Thanh Huyền)