Đơn giản thủ tục thuế: Khi công nghệ thông tin là cứu cánh

Chỉ thị 24 của Thủ tướng Chính phủ đã nêu rõ phấn đấu cuối năm 2014 có 95% số doanh nghiệp khai thuế điện tử, 15/63 địa phương thực hiện nộp thuế điện tử và 63/63 địa phương triển khai trong năm 2015; cắt giảm tối thiểu 50% số giờ thực hiện thủ tục hành chính thuế, phấn đấu đến năm 2015 bằng với mức trung bình của nhóm nước "ASEAN-6” (171 giờ/năm), cải thiện rõ rệt thứ hạng về chỉ số nộp thuế của Việt Nam so với các nước trong khu vực và thế giới. Để làm được điều đấy cần có sự phối hợp nhịp nhàng giữa cải cách thể chế chính sách và ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT).

Ảnh minh họa - nguồn internet. Ảnh minh họa - nguồn internet.
Từ “tư duy” tới “hành động”
 
Trên cơ sở tổng hợp những kiến nghị của cộng đồng doanh nghiệp, Bộ Tài chính đã dự thảo một số giải pháp xin ý kiến của các Bộ, ngành, địa phương, hiệp hội doanh nghiệp nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp với nguyên tắc: Đáp ứng yêu cầu thực tế; đảm bảo tính nhất quán của chính sách; phù hợp với xu hướng phát triển; phù hợp với thông lệ quốc tế đã cam kết, đang đàm phán và đảm bảo cân đối của ngân sách nhà nước (NSNN).
 
Theo đó, Bộ Tài chính đã xác định và tập trung vào các giải pháp và chương trình hành động nhằm giảm số lần, thời gian khai, nộp thuế của doanh nghiệp. Hiện Bộ Tài chính đang chỉ đạo quyết liệt cải cách hành chính trong lĩnh vực thuế, hải quan, trong đó tập trung thực hiện ngay một số nội dung về cải cách thủ tục hành chính trong phạm vi thẩm quyền của Bộ Tài chính.
 
Cụ thể, Thông tư 119/2014/TT-BTC về sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 156, Thông tư số 111, Thông tư số 219, Thông tư số 08,Thông tư số 85, Thông tư số 39 và Thông tư số 78 của Bộ Tài chính để cải cách, đơn giản các thủ tục hành chính về thuế vừa được ban hành chính thức bỏ quy định khai và tính thuế giá trị gia tăng (VAT) đối với cơ sở kinh doanh trong trường hợp nhập lại hàng hóa đã xuất khẩu nhưng bị phía nước ngoài trả lại. Những cơ sở này chỉ phải kê khai, nộp thuế VAT nếu bán hàng hóa bị trả lại này trong nội địa.
 
Việc khai thuế VAT với hàng hóa luân chuyển nội bộ cũng đã được hướng dẫn lược bỏ. Theo đó, hàng hóa được xuất để chuyển kho nội bộ, xuất vật tư, bán thành phẩm, để tiếp tục quá trình sản xuất hoặc cung ứng phục vụ hoạt động kinh doanh thì không phải tính, nộp thuế VAT.
 
Cũng nhằm đơn giản hóa thủ tục cho doanh nghiệp, quy định mới này yêu cầu bỏ điều kiện hóa đơn bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ trong hồ sơ, thủ tục hoàn thuế VAT cho hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu. Thay vào đó, cơ sở kinh doanh sẽ sử dụng ngay hóa đơn thương mại trong hồ sơ hải quan để thực hiện thủ tục trên.
Ngoài ra, trường hợp xuất máy móc, thiết bị, vật tư, hàng hóa dưới hình thức cho vay, cho mượn hoặc hoàn trả, cơ sở kinh doanh có hợp đồng và các chứng từ liên quan phù hợp sẽ không phải lập hóa đơn, tính, nộp thuế VAT.
 
Thông  tư mới của Bộ Tài chính đã bỏ mức 1 tỷ đồng về điều kiện tài sản, máy móc, thiết bị đầu tư, mua sắm đối với doanh nghiệp mới thành lập để đăng ký tự nguyện áp dụng phương pháp khấu trừ thuế.
 
Về bảng kê hoá đơn hàng hoá dịch vụ mua vào, bán ra, Bộ Tài chính đã bỏ 12 chỉ tiêu trong những thủ tục này nhằm đơn giản hoá thủ tục cho doanh nghiệp.
 
Theo tính toán, việc thực hiện những nội dung sửa đổi theo Thông tư mới nhất có hiệu lực từ 1/9 có thể giúp doanh nghiệp giảm được 201,5 giờ tính, khai thuế.
 
Trước đó, từ ý kiến của doanh nghiệp, Bộ Tài chính cũng đã cho phép sử dụng một lệnh ủy nhiệm hoặc giấy nộp tiền duy nhất cho tờ khai các lô hàng thay vì nhiều giấy tờ như trước đó. Theo thống kê của Bộ Tài chính, quy định này có thể giảm trên 1,5 triệu chứng từ/năm phải kê khai để nộp thuế.
 
Công nghệ thông tin là “đòn bẩy”
 
Ngoài việc rà soát, thay đổi các chính sách đáp ứng yêu cầu về mặt pháp lý, cắt giảm những quy định không phù hợp thì CNTT cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.  
 
Từ năm 2009, Tổng cục Thuế đã xây dựng cổng điện tử cung cấp dịch vụ khai thuế qua mạng cho người nộp thuế (NNT). Đến nay, qua 5 năm triển khai, chương trình đã nhận được sự hưởng ứng tích cực từ phía NNT. Hết tháng 6/2014, hệ thống khai thuế điện tử đã được triển khai cho 63 tỉnh, thành phố với 373.824 NNT thực hiện khai thuế điện tử hàng tháng và hơn 15 triệu hồ sơ thuế điện tử đã nhận vào hệ thống quản lý thuế.
 
Ông Bùi Văn Nam, Tổng cục trưởng Tổng cục Thuế đánh giá, việc cung cấp dịch vụ khai thuế qua mạng không những hỗ trợ NNT đơn giản hóa và tiết kiệm thời gian thực hiện các thủ tục hành chính (TTHC) thuế mà còn giúp ngành thuế tự động hóa công tác ghi nhận thông tin kê khai của NNT và được cộng đồng doanh nghiệp (DN) đánh giá cao.
 
Chương trình khai thuế điện tử thành công là nhờ có sự đồng thuận và ủng hộ của cộng đồng DN, bởi họ nhìn thấy được sự nhanh chóng, thuận tiện khi thực hiện nghĩa vụ thuế. Ngoài việc tiết kiệm thời gian, chi phí, việc áp dụng kê khai thuế qua mạng đã giúp cải cách thủ tục hành chính và tăng cường áp dụng CNTT trong chính nội bộ NNT.
 
Với vai trò là đơn vị trực tiếp triển khai tới DN, các cục thuế và cán bộ địa phương đã tổ chức tốt công tác này từ khâu tuyên truyền đến việc tập huấn, hướng dẫn và hỗ trợ NNT sử dụng ứng dụng. Bên cạnh đó, sự tham gia tích cực, hỗ trợ có hiệu qủa của các đơn vị cung cấp dịch vụ CNTT như: các nhà cung cấp chữ ký số, T- VAN cũng là yếu tố quan trọng tạo nên sự thành công của chương trình.
 
Với số lượng hàng trăm nghìn DN sử dụng ứng dụng, hạ tầng kỹ thuật mạng để kê khai thuế, nếu không có sự tham gia hỗ trợ của các nhà cung cấp dịch vụ CNTT thì các cơ quan thuế khó có đủ nhân lực để triển khai và hỗ trợ kịp thời cho các DN trong quá trình kê khai thuế điện tử.
 
Tuy nhiên bên cạnh những thuận lợi, ngành Thuế cũng gặp phải một số khó khăn trong triển khai đơn cử như: Trình độ CNTT cũng như ứng dụng CNTT (thiết bị máy tính, đường truyền…) tại một số DN còn thấp, nên việc thực hiện khai thuế điện tử còn nhiều lúng túng. Tâm lý DN vẫn muốn khai thuế bằng giấy là để kết hợp đến cơ quan thuế để nắm thêm thông tin mới về thuế và thực hiện các giao dịch khác. Một số DN vẫn e ngại việc khi thay đổi phương thức kê khai thủ công sang điện tử và ngại mất thêm chi phí cho việc mua chứng thư số (CA) và dịch vụ TVAN. Hơn nữa chi phí dịch vụ đối với DN nhỏ còn cao nên chưa khuyến khích DN dân doanh tham gia dịch vụ.
 
Nhằm tiếp tục đẩy mạnh khai thuế qua mạng góp phần cải cách TTHC theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, đảm bảo góp phần thực hiện mục tiêu 95% doanh nghiệp thực hiện khai thuế điện tử vào cuối năm 2014 và 63/63 cục thuế tỉnh, thành phố triển khai nộp thuế điện tử vào năm 2015, Tổng cục Thuế yêu cầu các cục thuế phối hợp với các tổ chức cung cấp dịch vụ T-VAN, các tổ chức chứng thực chữ ký số. Đồng thời, tăng cường công tác tuyên truyền, hỗ trợ NNT thực hiện khai thuế qua mạng; Triển khai mở rộng ngay dịch vụ khai thuế qua mạng cho 100% DN do cục thuế và chi cục thuế (đã có ứng dụng quản lý thuế cấp cục) quản lý. Đối với các chi cục thuế đang sử dụng ứng dụng quản lý thuế VAT,  từ tháng 10/2014, hệ thống CNTT sẽ cho phép các DN do chi cục thuế quản lý thực hiện được việc khai thuế qua mạng.
 
Với những kết quả đã đạt được trong quá trình triển khai chương trình khai thuế điện tử, ngành Thuế tiếp tục xây dựng kế hoạch mở rộng các dịch vụ công điện tử cung cấp cho NNT. Tổng cục Thuế đã phối hợp với Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) triển khai thí điểm thành công dịch vụ nộp thuế điện tử từ 9/2/2014 tại 3 tỉnh, thành phố: Hà Nội, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc.  Đến hiện tại đã có 250 DN thực hiện với số tiền nộp ngân sách là hơn 148 tỷ đồng.
 
Trên cơ sở kết quả thí điểm, Tổng cục Thuế sẽ triển khai mở rộng dịch vụ nộp thuế điện tử tới 63 tỉnh/thành phố và mở rộng kết nối tới các ngân hàng thương mại và trước mắt trong năm 2014 sẽ triển khai thêm tại 15 tỉnh/thành phố. Tổng cục Thuế đã lựa chọn thêm 4 ngân hàng thương mại tham gia triển khai dịch vụ nộp thuế điện tử trong giai đoạn tới bao gồm: Ngân hàng thương mại cổ phần Công Thương Việt Nam, Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam, Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội.
 
Mục tiêu trước mắt trong năm 2014 là cung cấp dịch vụ tới ít nhất 15.000 DN trên địa bàn 15 tỉnh/thành phố triển khai mới và 3 tỉnh/thành phố đã triển khai thí điểm thực hiện nộp thuế điện tử qua mạng.
 
Bên cạnh việc tích hợp thêm chương trình nộp thuế điện tử vào khai thuế điện tử, Tổng cục Thuế đang xây dựng một giải pháp tổng thể tập trung các dịch vụ về thuế điện tử để cung cấp cho NNT. Theo đó, NNT có thể thực hiện các nghĩa vụ nộp thuế trên một cổng thông tin điện tử của ngành Thuế từ đăng ký thuế, khai thuế, nộp thuế đến hỏi đáp tra cứu thông tin về thuế. Giải pháp tập trung này sẽ được triển khai thí điểm trong năm 2014 cho 2 tỉnh thành phố và sẽ tiếp tục mở rộng cho các tỉnh thành phố trong cả nước những năm tiếp theo.
 
Hiện khối lượng hóa đơn giấy khoảng 3 tỷ hóa đơn/1 năm. Và chi phí cho hóa đơn giấy như: in ấn, phát hành, quản lý… rất nhiều. Do đó, ngành Thuế cũng đang tích cực triển khai hóa đơn điện tử nhằm đem lại thuận lợi lớn cho cả NNT lẫn cơ quan thuế, mang lại lợi ích cho xã hội.
 
Tuy nhiên theo chia sẻ của ông Phạm Quang Toàn, Cục trưởng Cục CNTT, Tổng cục Thuế, để triển khai thành công hóa đơn điện tử cần  sự hỗ trợ rất nhiều từ cơ quan Bộ Tài chính, Cục Tin học và Thống kê tài chính. Bởi khi triển khai mở rộng hóa đơn điện tử, nếu có bất cứ trục trặc về kỹ thuật, thì toàn bộ hệ thống xã hội cũng từ đó bị ảnh hưởng. Không hóa đơn đồng nghĩa không giao dịch giữa DN với DN, DN với người dân, dẫn tới tình trạng hệ thống xã hội đình trệ. Kê khai thuế dừng 1, 2 ngày thì có thể thông báo gia hạn nộp thuế, nhưng nếu không xuất hóa đơn được cũng đồng nghĩa không giao được hàng hóa, không thanh toán tiền được… Đây là một áp lực khá lớn đối với hệ thống CNTT ngành Thuế tới đây.
 

 “Cần cơ chế phối hợp giữa các đơn vị liên quan”

Ông Phạm Quang Toàn, Cục trưởng Cục CNTT, Tổng cục Thuế cho biết, sau khi Bộ Tài chính hoàn thiện xong các văn bản chính sách thì cục CNTT – Tổng cục Thuế cũng sẽ nhanh chóng nâng cấp các phần mềm để đáp ứng những thay đổi của chính sách. Để làm được điều đấy cần có sự phối hợp của các đơn vị trong Bộ Tài chính nhằm đẩy nhanh các thủ tục liên quan đến xác định yêu cầu dự toán, các thủ tục đấu thầu lựa chọn đối tác để tổ chức thực hiện ngay phân tích yêu cầu nghiệp vụ nhằm giúp NNT, các DN có thể áp dụng ngay những ứng dụng CNTT để kê khai thuế theo quy định mới.
Đây cũng là trăn trở của ông Toàn bởi  hàng năm ngành Thuế cũng ban hành khá nhiều chính sách, cụ thể là việc thay đổi mẫu biểu, tờ khai. Và mỗi lần thay đổi như vậy, Cục CNTT - Tổng cục Thuế phải lập dự án từ đầu, có khi mất đến 6-7 tháng mới tổ chức triển khai được. Điều này dẫn đến việc Luật đưa ra nhưng không đi được vào cuộc sống. Chính sách được đưa ra, nhưng mẫu biểu mới chưa được lập thì đấy là khó khăn lớn của ngành Thuế.

“Có khi lập xong dự án rồi thì chính sách đã thay đổi mấy lần. Đứng từ góc độ CNTT, việc nâng cấp phục vụ sự thay đổi chính sách để phục vụ cho người dân và doanh nghiệp, tôi cho rằng cần phải có chế độ đặc thù, chứ không thể đi từng bước từ lập dự án…” - ông Toàn băn khoăn.

(Thu Hằng)