Khắc phục nhược điểm thanh tra, kiểm tra thuế bằng CNTT

Bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế chính sách, những năm qua, ngành Thuế đã tích cực triển khai ứng dụng CNTT trong công tác thanh tra, kiểm tra thuế, theo đó ngành Thuế tiếp tục xây dựng, hoàn thiện áp dụng quản lý rủi ro trong quản lý thuế, đặc biệt trong công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát sự tuân thủ người nộp thuế (NNT). Thời gian gần đây, phần mềm phân tích thông tin rủi ro của NNT (TPR) đang nhận được sự quan tâm từ lãnh đạo Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế bởi phương pháp này sẽ khắc phục được các nhược điểm của phương pháp lập kế hoạch thanh tra, kiểm tra truyền thống.

Ảnh minh họa. Ảnh minh họa.
Hiệu quả thiết thực
 
Thanh tra, kiểm tra là một trong bốn chức năng cơ bản của công tác quản lý thuế, đặc biệt trong việc giám sát chặt chẽ, kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý các trường hợp không tự nguyện tuân thủ pháp luật thuế, đảm bảo công bằng giữa những người nộp thuế. Trong thời gian qua, cùng với công cuộc cải cách - hiện đại hoá ngành Thuế, bằng những cố gắng và nỗ lực của toàn ngành, công tác thanh tra, kiểm tra thuế đã đạt được những thành quả nhất định. Nhiều trường hợp sai phạm có tính chất phức tạp cao, số tiền vi phạm về thuế lớn đã được phát hiện và xử lý kịp thời.
 
Tuy nhiên, công tác thanh tra, kiểm tra còn bộc lộ nhiều mặt hạn chế như: phần lớn công tác thanh tra, kiểm tra thực hiện thủ công chưa có sự hỗ trợ nhiều của CNTT; Việc lựa chọn trường hợp thanh tra, kiểm tra chủ yếu dựa trên kinh nghiệm cán bộ; Thiếu một cơ chế đánh giá có hiệu quả để có thể lựa chọn được người nộp thuế có rủi ro về thuế đưa vào kế hoạch thanh tra, kiểm tra; Khả năng phân tích thông tin, sử dụng ứng dụng tin học của cán bộ thanh tra, kiểm tra còn hạn chế.
 
Theo kinh nghiệm của cơ quan thuế các nước trên thế giới, hiện nay, đa số các cơ quan thuế tiên tiến trên thế giới và trong khu vực đã áp dụng phương pháp quản lý rủi ro trong các chức năng quản lý thuế, đặc biệt là chức năng thanh tra, kiểm tra. Đây là một phương pháp quản lý khoa học và hiệu quả để giải quyết bài toán quản lý thuế trong điều kiện số lượng người nộp thuế ngày càng tăng lên nhanh chóng, mức độ quản lý ngày càng phức tạp do trình độ của người nộp thuế ngày càng cao, các hoạt động kinh tế phát sinh ngày càng đa dạng và phong phú dẫn đến khối lượng công việc của công tác quản lý thuế tăng lên vượt quá khả năng tăng nguồn lực bị hạn chế nhất định của các cơ quan  thuế.
 
Do vậy, dự án phân tích thông tin rủi ro NNT phục vụ công tác lập kế hoạch thanh tra, kiểm tra được triển khai là một trong những yếu tố góp phần đáp ứng tốt hơn nữa yêu cầu công tác quản lý thuế, hạn chế rủi ro về thuế ở mức thấp nhất; ttừng bước hiện đại hoá công tác quản lý thuế, đáp ứng yêu cầu quản lý NNT trên cơ sở phân tích, đánh giá thông tin NNT theo quy định tại Luật Quản lý thuế.
 
Cụ thể, TPR sẽ hỗ trợ, chuẩn hoá công tác lập kế hoạch thanh tra hàng năm trên nguyên tắc phân tích đánh giá rủi ro, lựa chọn trường hợp thanh tra dựa trên cơ sở phân tích thông tin NNT. Ứng dụng sẽ rà soát thường xuyên thông tin của doanh nghiệp phát hiện và đưa ra dấu hiệu cảnh báo đối với những doanh nghiệp có rủi ro cao về thuế để có thể bổ sung vào kế hoạch thanh tra. Hỗ trợ, chuẩn hoá công tác lập kế hoạch thanh tra hàng năm trên nguyên tắc phân tích đánh giá rủi ro, lựa chọn trường hợp thanh tra dựa trên cơ sở phân tích thông tin NNT.
 
Khi áp dụng TPR, các cán bộ thuế có thể rà soát thường xuyên thông tin của doanh nghiệp phát hiện và đưa ra dấu hiệu cảnh báo đối với những doanh nghiệp có rủi ro cao về thuế để có thể bổ sung vào kế hoạch thanh tra. Từ đó, đưa ra những đánh giá tình trạng mức độ tuân thủ pháp luật về thuế của doanh nghiệp. Đảm bảo tính công bằng trong công tác thanh tra, góp phần nâng cao mức độ tuân thủ pháp luật thuế của doanh nghiệp.
 
TRP cũng là một ứng dụng quan trọng trong việc hiện đại hóa công tác quản lý thuế, đặc biệt trong công tác thanh tra tiến tới hội nhập với các nước tiên tiến trong khu vực và trên thế giới trong lĩnh vực quản lý thanh tra thuế.
 
Ứng dụng phân tích rủi ro người nộp thuế phục vụ công tác lập kế hoạch thanh tra, kiểm tra được xây dựng dựa trên cơ sở phân tích rủi ro của các nguồn dữ liệu tổng hợp về tình hình tài chính căn cứ trên dữ liệu báo cáo tài chính hàng năm của các doanh nghiệp; Mức độ tuân thủ nộp thuế; Dữ liệu kê khai, nộp thuế của người nộp thuế; Lịch sử thanh tra, kiểm tra của doanh nghiệp.
 
Nghiệp vụ lập kế hoạch thanh tra dựa trên phân tích rủi ro bao gồm các bước thực hiện chính như sau:
 
        + Phân quyền quản lý người sử dụng
 
        + Phân quyền quản lý NNT theo phòng Thanh tra
 
        + Thiết lập bộ tiêu chí đánh giá rủi ro
 
        + Phân tích thông tin
 
        + Lập kế hoạch thanh tra
 
        + Chuẩn bị hồ sơ thanh tra doanh nghiệp
 
Sẽ tiếp tục triển khai diện rộng TPR
 
Cục Công nghệ thông tin, Tổng cục Thuế cho biết, ứng dụng TPR  đã được triển khai tại 5 cục thuế gồm: TP. Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Quảng Ninh, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Dương và 2 vụ thuộc Tổng cục Thuế, từ ngày 28/9/2011 đến 31/10/2011. Sau khi triển khai và đưa vào sử dụng lập kế hoạch thanh tra tại 5 cục thuế đã được đánh giá hiệu quả trong việc hỗ trợ đưa ra danh sách NNT rủi ro đưa vào kế hoạch thanh tra, kiểm tra năm 2012.
 
Ngày 08/10/2012 Tổng cục Thuế đã ban hành Quyết định số 1519/QĐ-TCT  về việc quyết định sử dụng ứng dụng TPR lập kế hoạch thanh tra thuế năm 2013 tại 63 cục thuế; Công văn số 3576/TCT-TTr ngày 11/10/2012 hướng dẫn lập kế hoạch thanh tra năm 2013, các cục thuế đã thành lập tổ chỉ đạo triển khai và chỉ đạo các Phòng thanh tra triển khai sử dụng ứng dụng TPR để lập kế hoạch thanh tra kịp thời theo đúng quy trình lập kế hoạch và quy trình thanh tra.
 
Theo đánh giá từ các cục thuế, ứng dụng phân tích rủi ro (TPR) đã đáp ứng được các yêu cầu trong công tác lập kế hoạch thanh tra, kiểm tra. Việc phân tích rủi ro và lập kế hoạch thanh tra trên ứng dụng tiết kiệm được thời gian, nhân lực và khắc phục được những nhược điểm của phương pháp lập kế hoạch thanh tra, kiểm tra truyền thống.
 
Do đó, ngày 02/04/2013 Tổng cục Thuế đã phê duyệt và ký tờ tình của Vụ Thanh tra trong đó có nội dung  triển khai ứng dụng phân tích rủi ro (TPR) cho một số chi cục thuế lớn.
 
Trước khi triển khai diện rộng cho các chi cục thuế ứng dụng TPR, Tổng cục Thuế đã tổ chức lớp tập huấn hướng dẫn sử dụng ứng dụng TPR cho gần 300 cán bộ, chia làm 04 lớp song song tại 02 địa điểm thành phố Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, mỗi lớp 03 ngày từ ngày 15/10/2013 đến hết ngày 23/10/2013 với các nội dung  sau: Bổ sung 5 tiêu chí tĩnh do Tổng cục Thuế ban hành; Bổ sung 27 tiêu chí gợi ý được nhiều cục thuế sử dụng phân tích rủi ro trong năm kế hoạch 2013; Nâng cấp toàn bộ các chức năng trong ứng dụng phục vụ việc phân tích thông tin NNT của chi cục thuế.
 
Kết thúc khóa học các cán bộ thanh tra, kiểm tra có thời gian đào tạo và thử nghiệm 1 tuần trước khi thực hiện lập kế hoạch thanh tra, kiểm tra năm 2014. Đầu tháng 11/2013 tất cả các cơ quan thuế triển khai ứng dụng phân tích rủi ro thực hiện việc thiết lập bộ tiêu chí, thử nghiệm, phê duyệt bộ tiêu chí chính thức để thực hiện phân tích rủi ro lập kế hoạch thanh tra năm 2014.

(Bạch Diệp)