Khắc phục tình trạng thiếu thông tin thống kê tài chính

Mặc dù, các cơ sở dữ liệu (CSDL) thống kê tài chính đã được đầu tư xây dựng và tổ chức cập nhật, đưa vào sử dụng trong ngành Tài chính, nhưng trên thực tế vẫn cần phải khắc phục những tồn tại như: dữ liệu thiếu tập trung thống nhất và khả năng tích hợp hạn chế... Chính vì vậy, việc nâng cấp CSDL thống kê tài chính là nhu cầu tất yếu, nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của ngành Tài chính trong công tác quản lý, điều hành, nghiên cứu, hoạch định chính sách.

Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.

Đa dạng CSDL

Trong những năm qua, việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) vào công tác thống kê tài chính của Bộ Tài chính đã được triển khai và thu được nhiều kết quả. Bộ Tài chính đã liên tục củng cố và nâng cấp hệ thống mạng máy tính, máy chủ và phần mềm nhằm đáp ứng tốt các yêu cầu thu thập, xử lý, lưu trữ và truyền tin theo yêu cầu của công tác thống kê tài chính.

Cụ thể, Cục Tin học và Thống kê tài chính (Cục TH&TK) đã xây dựng được phần mềm thu thập và tổng hợp báo cáo thông tin thống kê đáp ứng các yêu cầu của hệ thống chỉ tiêu và báo cáo thống kê theo Quyết định 148/QĐ-BTC của Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành chế độ báo cáo thống kê tài chính theo hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia. Hệ thống phần mềm này có giao diện web chạy trên mạng hạ tầng truyền thông của Bộ Tài chính. Nhờ vậy, tất cả các báo cáo đều được truyền nhận bằng giao dịch điện tử, các cán bộ của ngành có thể truy cập và khai thác, sử dụng thông tin thống kê từ hệ thống này.

Bên cạnh đó, Cục TH&TK đã xây dựng được trang thông tin thống kê tài chính phục vụ lãnh đạo tại địa chỉ: Lanhdao.btc. Trang thông tin thống kê tài chính là nơi tổ chức, sắp xếp, lưu trữ dữ liệu từ tổng hợp đến chi tiết theo thời gian về các lĩnh vực chuyên môn; có thể cung cấp thông tin một cách nhanh, thuận tiện cho lãnh đạo khi cần nắm bắt nhanh các thông tin cần thiết phục vụ điều hành và chỉ đạo, trang thông tin đã cung cấp các bài phân tích của chuyên gia kinh tế trong và ngoài nước, giúp ích cho việc phân tích, hoạch định và điều chỉnh chính sách. Đặc biệt, trên trang thông tin này đã xây dựng được các chuyên mục cung cấp định kỳ hàng tháng các số liệu về kinh tế xã hội do Tổng cục Thống kê công bố.

Không dừng lại ở đó, công tác thống kê tài chính của Bộ Tài chính cũng được hỗ trợ bởi phần mềm phân tích hệ thống thông tin thống kê kinh tế, xã hội, tài chính, ngân sách tổng hợp của các tỉnh, thành phố và ứng dụng công nghệ bản đồ số GIS. Đây là phần mềm với giao diện web thân thiện dễ sử dụng cho phép cập nhật, tra cứu và trình diễn thông tin thống kê kinh tế, xã hội, tài chính ngân sách tổng hợp các tỉnh, thành phố.

Hệ thống CSDL ngành Tài chính chia thành 2 loại: CSDL và ứng dụng tập trung đặt tại Bộ Tài chính gồm: CSDL thu, chi ngân sách; CSDL đối tượng nộp thuế; CSDL đơn vị sử dụng ngân sách; CSDL công sản; CSDL giá thị trường; CSDL văn bản pháp quy; CSDL danh mục dùng chung.

Các CSDL, ứng dụng chuyên ngành do các đơn vị chuyên ngành xây dựng và quản lý tại các đơn vị hệ thống như: Thuế, Hải quan, Kho bạc Nhà nước, Chứng khoán; Dữ trữ quốc gia.

...Nhưng chưa thống nhất

Có thể nói, các CSDL ngành Tài chính đã đáp ứng phần nào yêu cầu khai thác thông tin, hỗ trợ nghiệp vụ hàng ngày; tuy nhiên, theo đánh giá của Cục TH&TK (Bộ Tài chính) do việc hình thành và khai thác các CSDL chuyên ngành chưa có quy chuẩn thống nhất về mặt thiết kế nghiệp vụ; cũng như dữ liệu, giao diện và phương thức tạo lập, cập nhật và khai thác các CSDL…nên việc khai thác còn gặp khó khăn.

Thiết kế về công nghệ, giao diện chưa tiếp cận sát với nhu cầu người sử dụng, dẫn đến hiệu quả sử dụng dữ liệu chưa cao. Hiện nay, nhu cầu khai thác sử dụng dữ liệu của lãnh đạo ngành rất đa dạng, nhưng năng lực đáp ứng của các CSDL còn hạn chế, dữ liệu chưa được tổng hợp, tập trung, đặc biệt là thông tin về tình hình kinh tế, xã hội, ngân sách của các tỉnh, thành trong cả nước.

Việc sử dụng thông tin hiện có  phục vụ cho công tác chuyên môn và điều hành chưa  đạt  được  hiệu  quả  như  mong muốn của người dùng. Việc ứng dụng các công cụ hiện đại theo chuẩn quốc tế vào khai thác dữ liệu tài chính phục vụ công tác điều hành của ngành chưa thực sự được triển khai đầy đủ. 

Cụ thể, dù đa dạng về hình thức và nội dung thu thập, nhưng nhìn chung các chỉ tiêu và báo cáo thống kê mới chỉ khai thác ở mức thông tin căn bản, các biểu mẫu thống kê được báo cáo và khai thác chủ yếu bằng các file exel, số liệu, chỉ tiêu chưa được lưu trữ trong các CSDL, chưa đủ tổng hợp và tạo thành các thông tin phục vụ nhanh, hữu ích hơn cho công tác chỉ đạo điều hành của ngành Tài chính.

Thực tế, công tác thống kê hiện mới chỉ dừng lại ở khâu thu thập và tổng hợp số liệu theo phương pháp truyền thống. Những so sánh, phân tích dữ liệu để tạo các con số theo tính quy luật diễn biến, phát hiện những đặc điểm bất thường của các sự kiện... hầu như chưa có. Bên cạnh đó, số liệu thống kê chưa đủ hấp dẫn người sử dụng.

Mặc dù việc ứng dụng CNTT trong công tác phân tích thống kê đã có những kết quả nhất định, song vẫn còn hạn chế do chưa có một mô hình phân tích dự báo, chưa có phần mềm để ứng dụng đưa vào phân tích, khai phá số liệu thống kê để kết xuất ra những kết quả dự báo.

Thêm vào đó, việc tổ chức lưu trữ các thông tin, sử dụng các mô hình phân tích dự báo phục vụ cho quá trình quản lý điều hành và hoạch định chính sách, điều hành chính sách, cũng như phục vụ công tác nghiên cứu về lĩnh vực tài chính còn phân tán.

Cần sớm xây dựng CSDL tập trung

Các CSDL hiện tại mặc dù đã được đầu tư xây dựng và tổ chức cập nhật, sử dụng trong ngành Tài chính, tuy nhiên vẫn cần phải khắc phục những tồn tại, nâng cấp để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người sử dụng. Nhất là khi CSDL tài chính ngân sách là 1 trong 7 CSDL quốc gia được Chính phủ phê duyệt trong kế hoạch tổng thể chương trình quốc gia về CNTT. CSDL tài chính ngân sách mang tính chiến lược lâu dài phục vụ việc cung cấp thông tin một cách đầy đủ và toàn diện cho công tác quản lý, điều hành, nghiên cứu, hoạch định chính sách của ngành Tài chính, các cơ quan Chính phủ, Quốc hội, các tổ chức và cá nhân có liên quan.

Để khắc phục tình trạng nhiều, nhưng vẫn thiếu thông tin tài chính ngân sách như hiện nay, nhu cầu xây dựng một CSDL kinh tế vĩ mô phục vụ trong ngành Tài chính ngày càng cấp thiết hơn.

Một trong những yêu cầu cấp thiết đặt ra là xây dựng một hệ thống kho dữ liệu (Datawarehouse) phục vụ trong ngành Tài chính, trên cơ sở thống nhất tập trung thông tin hữu ích phục vụ công tác chỉ đạo điều hành của lãnh đạo ngành Tài chính. Việc xây dựng CSDL phải gắn với các ứng dụng tác nghiệp có liên quan, đảm bảo cung cấp thông tin tối ưu nhất cho người dùng trong việc cập nhật, tra cứu, xử lý thông tin.

Muốn vây, hệ thống này cần đáp ứng các yêu cầu về thu thập, xử lý và phân tích các số liệu thống kê về kinh tế, xã hội, tài chính, ngân sách dựa trên các mô hình, thuật toán, công cụ phân tích, khai phá tri thức dữ liệu thống kê phục vụ công tác phân tích, cảnh báo, dự báo, quản lý, điều hành và hoạch định chính sách của ngành Tài chính.

Trong  mục tiêu xây dựng và cập nhật CSDL quốc gia về tài chính tới năm 2015 và  định hướng tới năm 2020, Bộ Tài chính đặt ra nhu cầu xây dựng và triển khai hệ thống tập trung, tích hợp đầy đủ thành một hệ thống thông tin thống nhất của ngành, trên hệ thống mạng hạ tầng truyền thông có kết nối với các đơn vị trong ngành Tài chính; giữa Bộ Tài chính và các đơn vị, bộ, ngành liên quan đảm bảo yêu cầu khai thác, sử dụng đáp ứng yêu cầu nghiệp vụ chuyên môn, điều hành ra quyết định; công tác quản trị và vận hành áp dụng công nghệ tiên tiến, hiện đại.

Một trong những mục tiêu nữa là cập nhật CSDL quốc gia về tài chính với các nội dung thông tin, dữ liệu về các lĩnh vực chính như: thu, chi ngân sách Nhà nước, quản lý tài chính lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản, tài sản nhà nước, đơn vị có quan hệ với ngân sách, đối tượng nộp thuế, xuất nhập khẩu, chứng khoán, dự trữ, doanh nghiệp...

Mục tiêu cao nhất của CSDL kinh tế vĩ mô phục vụ ngành Tài chính là sẽ ứng dụng công nghệ hiện đại theo chuẩn quốc tế gồm cả dịch vụ hỗ trợ nghiệp vụ thông minh (BI) và dịch vụ ra quyết định (DSS) trong công tác điều hành của ngành Tài chính, trên cơ sở đó lập dự án “Xây dựng kho dữ liệu ngành Tài chính phục vụ triển khai cập nhật dự án cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính”.

Trong thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tập trung vào các việc trong tâm như: Lựa chọn nhà thầu tư vấn để lập nhiệm vụ khảo sát, thực hiện khảo sát, lập báo cáo khảo sát; lập báo cáo đề xuất giải pháp và mô hình, đồng thời đưa ra khuyến nghị lộ trình cập nhật, xây dựng CSDL quốc gia về tài chính phù hợp với bối cảnh và mục tiêu mới của ngành Tài chính tới năm 2015, định hướng tới năm 2020; lập dự án “Xây dựng kho dữ liệu (Datawarehouse) ngành Tài chính phục vụ triển khai cập nhật dự án CSDL quốc gia về tài chính”.

Theo đó, nhiệm vụ của nhà thầu tư vấn cần đưa ra đánh giá kết quả triển khai dự án CSDL quốc gia tài chính, thông qua việc thu thập số liệu về kết quả đã triển khai dự án CSDL quốc gia tài chính, mà cụ thể là tập trung đánh giá kết quả triển khai 7 CSDL gồm: CSDL thu chi ngân sách, CSDL đối tượng nộp thuế, CSDL mã số đơn vị có quan hệ với ngân sách, CSDL giá thị trường, CSDL tài sản công, CSDL danh mục dùng chung; CSDL văn bản pháp quy.

Đồng thời, nghiên cứu cơ sở pháp lý, định hướng phát triển nghiệp vụ của toàn ngành liên quan đến hoạt động cập nhật, thu thập và xử lý dữ liệu CSDL quốc gia về tài chính; dự thảo các kiến nghị về mặt tổ chức, thu thập, tổng hợp và công bố khai thác số liệu trong CSDL sao cho phù hợp với các quy định, định hướng của ngành.

Khảo sát phân tích hiện trạng dòng dữ liệu; khảo sát nhu cầu cập nhật, chia sẻ, khai thác thông tin từ CSDL quốc gia về tài chính phục vụ yêu cầu nghiệp vụ, quản lý, điều hành, ra quyết định; Khảo sát các hệ thống thông tin, CSDL tại các đơn vị thuộc Bộ Tài chính và các đơn vị thuộc khối tổng cục và cấp cục.

Khảo sát và lập báo cáo về việc xem xét đánh giá hệ thống CNTT đang được sử dụng để thu thập, tổng hợp và khai thác sử dụng số liệu ở các cấp, các đơn vị thuộc Bộ Tài chính, trong đó tập trung vào các nội dung: Mô hình ứng dụng, triển khai, sử dụng, công tác quản trị, vận hành, hỗ trợ; hiện trạng về đường truyền, hạ tầng kỹ thuật tại Bộ Tài chính; phân tích đánh giá tính sẵn sàng cho việc xây dựng kho dữ liệu ngành Tài chính chuẩn bị cho triển khai cập nhật, xây dựng CSDL quốc gia tài chính đến năm 2015, định hướng tới năm 2020…

Phân tích số liệu khảo sát và lập báo cáo xác định các tồn tại trong quá trình phát sinh, thu thập và so sánh dữ liệu cho CSDL quốc gia tài chính. Đối tượng phân tích sẽ bao gồm cả ba cấp quản lý hành chính: trung ương; tỉnh, thành phố và quận huyện. Nội dung phân tích này sẽ bao gồm xem xét lại các nguồn phát sinh số liệu, hệ thống các chỉ tiêu, phương pháp thu thập số liệu, phương pháp phân tích, xử lý và khai thác công bố số liệu.

Đặc biệt, nhà thầu tư vấn cần khảo sát nhu cầu người dùng các cấp về CSDL quốc gia tài chính, trên cơ sở đó đưa ra dự thảo đề xuất mô hình tổ chức chung cho các hoạt động triển khai xây dựng và phát triển CSDL quốc gia tài chính, cũng như mô hình kết nối, tích hợp dữ liệu từ các cơ quan, đơn vị liên quan. Từ đó, đưa ra lộ trình xây dựng đề án CSDL quốc gia về tài chính đến năm 2015, định hướng đến năm 2020. Lập báo cáo đề xuất mô hình và khuyến nghị lộ trình thực hiện cập nhật, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính định hướng đến năm 2020.

(Thu Hương)