Thanh toán điện tử giữa kho bạc - ngân hàng lợi ích đã rõ!

Thanh toán song phương điện tử (TTSPĐT) giữa Kho bạc Nhà nước (KBNN) và 4 đại gia ngân hàng thương mại (NHTM) đã góp phần cải cách quy trình và thủ tục hành chính, thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Đồng thời, đem lại hiệu quả trong quản lý quỹ ngân sách Nhà nước (NSNN); cải cách công tác quản lý ngân quỹ KBNN, kết hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khoán và chính sách tiền tệ… Đó là những đánh giá, tổng kết sau 1 năm triển khai TTSPĐT giữa KBNN và 4 NHTM gồm: NHTM cổ phần Công Thương Việt Nam (Vietinbank); NHTM cổ phần Đầu tư Việt Nam (BIDV); Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Agribank); NHTM Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank).

Ảnh minh họa - nguồn internet.Ảnh minh họa - nguồn internet.
Xóa bỏ giao dịch thủ công
 
Từ tháng 7/2013, trở về trước công tác thanh toán giữa KBNN cấp huyện và các NHTM nơi KBNN mở tài khoản được thực hiện bằng giấy tờ. Việc giao nhận, xử lý và thanh toán giữa các đơn vị thực hiện hoàn toàn bằng thủ công. Do đó, việc tập trung các khoản thu ngân sách và thanh toán cho các đối tượng thụ hưởng mất nhiều thời gian; ngân quỹ Nhà nước bị phân tán tại các đơn vị KBNN (hơn 700 kho bạc) dẫn đến quản lý ngân quỹ chưa hiệu quả, mất nhiều công sức trong điều hành vốn giữa các đơn vị KBNN, làm giảm khả năng thanh toán của cả hệ thống kho bạc.
 
Nhằm khắc phục tình trạng nêu trên, KBNN đã ký kết thỏa thuận hợp tác triển khai TTSPĐT với các NHTM từ tháng 7/2013.  Sau 1 năm triển khai, đến tháng 7/2014, KBNN đã cùng với 4 hệ thống NHTM đã triển khai thành công hệ thống TTSPĐT và phối hợp thu ngân sách trên phạm vi toàn quốc cho hơn 700 đơn vị KBNN cấp huyện và Sở giao dịch KBNN, đồng thời triển khai TTSPĐT và phối hợp thu tại 45 đơn vị KBNN tỉnh có mở tài khoản chuyên thu tại các NHTM.
 
Quy trình cơ bản của hệ thống TTSPĐT và phối hợp thu ngân sách là việc điện tử hóa các giao dịch thu, chi NSNN và thanh toán của KBNN qua NHTM nơi KBNN mở tài khoản, thay thế hoàn toàn phương thức thủ công giao nhận và xử lý, thanh toán bằng chứng từ giấy trước đây giữa KBNN và NHTM nơi KBNN mở tài khoản.
 
Chỉ ra những lợi ích của TTSPĐT, ông Nguyễn Hồng Hà, Tổng Giám đốc KBNN cho hay: Hệ thống TTSPĐT và phối hợp thu cải thiện đáng kể chất lượng công tác kế toán, thanh toán của KBNN, các giao dịch thanh toán được điện tử hóa, sử dụng chữ ký số và thực hiện trực tuyến, thay thế hoàn toàn phương thức thủ công giao nhận, xử lý và thanh toán bằng chứng từ giấy tại KBNN cấp huyện với NHTM như trước đây. Qua đó góp phần tập trung nhanh, đầy đủ và chính xác các khoản thu NSNN; các khoản chi NSNN sau khi kiểm soát sẽ được thanh toán trực tuyến. Bên cạnh đó, TTSPĐT còn góp phần xây dựng hệ thống thanh toán tập trung của KBNN, tạo cơ sở quản lý ngân quỹ tập trung tại trung ương. Đồng thời, mang lại hiệu quả đầu tư cao, giảm đáng kể chi phí lao động của KBNN và NHTM, giảm lượng tiền mặt lưu thông ngoài xã hội...
 
Có thể khẳng định việc triển khai thành công hệ thống TTSPĐT và phối hợp thu là bước tiến quan trọng của KBNN trong hiện đại hóa hệ thống thanh toán, cải cách quản lý ngân quỹ và hình thành kho bạc điện tử đến năm 2020.
 
Theo ông Đặng Văn Hiền, Kế toán trưởng, KBNN Hà Nội: “Khi triển khai TTSPĐT các thành viên tham gia thanh toán thực hiện truyền dữ liệu thanh toán qua mạng máy tính. Thông tin từ hệ thống TABMIS tại kho bạc được truyền trực tiếp đến các NHTM và ngược lại thông qua hệ thống TTSPĐT, vì vậy thời gian giao nhận chứng từ giảm xuống, thời gian chuyển tiền thanh toán nhanh hơn, hiện tượng thất lạc chứng từ không còn”.
Bên cạnh đó, việc thực hiện giao dịch điện tử có sử dụng chữ ký số theo quy định của Luật Giao dịch điện tử, các thông tin thu NSNN từ các NHTM được đảm bảo toàn vẹn dữ liệu, bảo mật và tự động hóa trong các quy trình xử lý từ NHTM đến KBNN và các cơ quan quản lý thu NSNN, góp phần thuận lợi cho công tác tập trung, hạch toán kế toán các khoản thu NSNN kịp thời, chính xác, đảm bảo quyền lợi của người nộp thuế.
 
Ông Phan Xuân Cường, Kế toán trưởng KBNN Thanh Khê (KBNN TP. Đà Nẵng) cho biết: Triển khai TTSPĐT các giao dịch thu, chi qua các đơn vị KBNN được xử lý nhanh, chính xác và an toàn hơn. Các lệnh thanh toán từ KBNN được truyền trực tiếp đến ngân hàng. Trong nội bộ kho bạc, dữ liệu từ TABMIS và chương trình TTSPĐT được giao diện tự động. Do thông tin dữ liệu được điện tử hóa nên đã hạn chế các sai sót trong công tác kế toán, thanh toán. Mặt khác, chứng từ giao dịch thanh toán được xử lý theo từng món, không phải chờ đến phiên giao dịch mới lập bảng kê gửi đi ngân hàng. Nhờ đó, các yêu cầu thanh toán, chi trả của các đơn vị được nhanh chóng hơn và khoản thu, nộp từ ngân hàng được tập trung vào ngân sách kịp thời hơn.
 
Vướng mắc cần tháo gỡ
 
Trong quá trình triển khai và vận hành hệ thống TTSPĐT và phối hợp thu ngân sách giữa KBNN và NHTM vẫn còn vướng mắc về quy trình nghiệp vụ; công nghệ, kỹ thuật; công tác phối hợp, hỗ trợ cũng như việc chấp hành quy trình, kỷ luật thanh toán.
 
Theo ông Nguyễn Đại Trí, Phó Tổng giám đốc KBNN, việc chấp hành kỷ luật thanh toán cần phải được các đơn vị, cá nhân, các hệ thống quán triệt thường xuyên, đồng thời chấp hành triệt để và liên tục, đảm bảo tuyệt đối an toàn tiền, tài sản nhà nước; trong đó, cần tập trung hơn vào kỷ luật đối chiếu truyền tin, đối chiếu số liệu kế toán, thanh toán; đối chiếu số liệu giữa sổ kế toán các bên…
 
Bên cạnh đó, sự an toàn tiền, tài sản trong thanh toán không chỉ phụ thuộc vào nhân tố con người, kỷ luật thanh toán, mà còn cần có sự hỗ trợ rất lớn của công nghệ, kỹ thuật. Dù hệ thống vận hành cơ bản ổn định, nhưng thời gian qua, hệ thống kỹ thuật của KBNN và NHTM cũng còn một số trục trặc, đặc biệt trong khâu đối chiếu, quyết toán cuối ngày…, ít nhiều đã gây khó khăn cho các cán bộ nghiệp vụ trong vận hành quy trình.
Việc triển khai vận hành hệ thống lớn với khoảng 700 đơn vị KBNN cũng gặp nhiều khó khăn, đòi hỏi phải có tổ chức hỗ trợ khoa học hơn, kịp thời hơn về quy trình tiếp nhận và xử lý thông tin. Đồng thời, việc chỉ đạo, phối hợp thống nhất, kịp thời và hiệu quả từ trung ươngxuống địa phương là yêu cầu rất quan trọng.
 
Đề cập tới lỗi phần mềm và đường truyền, ông Phan Xuân Cường, Kế toán trưởng, KBNN Thanh Khê (KBNN Đà Nẵng) cho hay: Phần mềm giữa kho bạc và NHTM chưa đồng bộ nên ảnh hưởng tới công tác truyền nhận các lệnh thanh toán. Vẫn còn lỗi đường truyền nên công tác truyền dữ liệu giữa hai bên đôi lúc chưa kịp thời, ảnh hưởng đến công tác đối chiếu, quyết toán cuối ngày. Thêm vào đó, công tác xử lý nghiệp vụ của ngân hàng còn chưa đúng quy trình, làm ảnh hưởng tới công tác đối chiếu, quyết toán cuối ngày.
 
Hệ thống TTSPĐT được xây dựng giống như hệ thống thanh toán liện ngân hàng tương đối thuận tiện cho người dùng; tuy nhiên do đặc điểm nghiệp vụ hoạt động KBNN với khối lượng chứng từ thu, chi phát sinh hàng ngày rất nhiều, tổ hợp tài khoản cần theo dõi chi tiết nhiều mã đoạn (12 mã đoạn), đặc biệt liên quan đến mục lục NSNN; việc hạch toán nghiệp vụ NSNN phải thực hiện trên nhiều ứng dụng phần mềm khác nhau... nên quá trình hạch toán và giao diện trong thời gian đầu phát sinh vướng mắc.
 
Ông Hiền, Kế toán trưởng, KBNN Hà Nội cho biết thêm: Vào một số ngày, giao diện bị lỗi, hệ thống chưa giao diện được từ TABMIS sang TTSP, nên việc truyền, nhận file với ngân hàng phải chuyển sang ngày hôm sau. Đối với TTSP đi, trên chương trình TABMIS có nhiều ngân hàng vẫn tồn tại song song 2 mã ngân hàng (cả mã ngân hàng đã hết hiệu lực), nên đã gây trở ngại trong quá trình hạch toán của kế toán viên. Việc giao nhận bảng kê tính phí, lãi của ngân hàng vẫn thực hiện bằng bảng kê giấy, kho bạc vẫn phải kiểm tra lại bảng kê tính lãi của ngân hàng bằng phương pháp thủ công.
 
Đề xuất tháo gỡ vướng mắc, đại diện của KBNN địa phương đều chung quan điểm: KBNN cần nâng cấp, cải thiện hạ tầng truyền thông, nâng cao chất lượng và đảm bảo hoạt động an toàn, ổn định cho hệ thống CNTT, giúp cho việc truyền nhận dữ liệu thông suốt, hạn chế tối thiểu tình trạng lỗi. Đồng thời, KBNN cần tiếp tục phối hợp với NHTM hoàn thiện quy trình, đồng bộ phần mềm, tạo thuận lợi trong xử lý nghiệp vụ.  
 
Mở rộng hình thức thu hiện đại
 
Theo KBNN trong thời gian tới, KBNN và các NHTM sẽ tiếp tục đẩy nhanh việc phối hợp, triển khai mở rộng một số hình thức thu hiện đại, thuận tiện cho người nộp thuế, như các điểm thu NSNN qua máy chấp nhận thanh toán thẻ của NHTM (POS), thu NSNN qua ATM, internetbanking…, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tập trung đầy đủ, kịp thời các khoản thu vào NSNN.
 
Để mở rộng hình thức thu hiện đại, KBNN yêu cầu các bên bên cần rà soát khắc phục triệt để các lỗi của chương trình ứng dụng;  các trục trặc kỹ thuật cần có biện pháp khắc phục tối đa. Đồng thời tăng cường giám sát, cảnh báo cũng như đánh giá khả năng tái xuất hiện để hạn chế, phòng ngừa. Do hệ thống là hoàn toàn tập trung tại trung ương nên các bên cần phối hợp nghiên cứu các kịch bản đề phòng rủi ro kỹ thuật để có phương án ứng phó kịp thời, tránh bị động mỗi khi tình huống xảy ra, đặc biệt dịp cuối năm.
 
Bên cạnh đó, tăng cường hoàn thiện các tiện ích của ứng dụng, đặc biệt liên quan đến các ràng buộc tránh sai sót theo yêu cầu nghiệp vụ. Trong đó, tập trung vào các ràng buộc về đối chiếu truyền tin, quyết toán số thu trước và sau giờ “cut off time”, biên lai thu và giấy nộp tiền vào NSNN…Tăng cường khả năng cảnh báo về sai sót, chênh lệch cũng như các tình trạng trục trặc về kỹ thuật, hiệu năng hệ thống, sai sót trong truyền tin…
"Các NHTM cần có biện pháp xử lý hài hòa các quan hệ về nghiệp vụ, kỹ thuật, doanh số giao dịch giữa các chi nhánh trong nội bộ hệ thống các NHTM để đảm bảo công tác TTSPĐT giữa KBNN với các NHTM được thực hiện thông suốt, nhanh chóng, hiệu quả và an toàn. Đối với Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam đẩy nhanh tiến độ nâng cấp ứng dụng để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các đơn vị KBNN trong quá trình thanh toán, chuyển tiền cho các đơn vị thụ hưởng", ông Nguyễn Hồng Hà, Tổng Giám đốc KBNN đề nghị.
 
(Kim Liên)