Cần luật hóa chi ngân sách cho công nghệ thông tin

Đó là một trong những kiến nghị đáng chú ý được ông Lê Mạnh Hà, Phó Chủ tịch UBND TP.Hồ Chí Minh đưa ra tại Hội nghị triển khai Nghị quyết trung ương 4 về phát triển hạ tầng công nghệ thông tin (CNTT), diễn ra trung tuần tháng 01/2013, tại Hà Nội. Tại hội nghị, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải cũng đã nhấn mạnh, cần nâng cao nhận thức của cả cộng đồng cho ứng dụng CNTT và xây dựng Chính phủ điện tử. Việc tập trung tối đa các nguồn lực (nguốn vốn; nhân lực; cơ chế chính sách…) cho xây dựng hạ tầng và ứng dụng CNTT đã được Nghị quyết 13/NQ/TW chỉ rõ: chỉ có phát triển mạnh CNTT-TT mới đưa Việt Nam thoát nghèo, vươn lên sánh vai với các nước trong khu vực.

Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.

“Phi tin bất phú”

Cổ nhân thường nói “Phi thương bất phú”, “Phi công bất thịnh”, “Phi nông bất ổn”, “Phi trí bất hưng”…, tại Hội nghị triển khai Nghị quyết trung ương 4 về phát triển hạ tầng CNTT, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải đã vận dụng câu nói của cổ nhân và đưa ra khái niệm mới “Phi tin bất phú”.

Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải phân tích, mọi người thường nói “Phi thương bất phú”, nhưng giờ đây muốn có "thương" (buôn bán, thương mại) thì phải có "tin" (thông tin), nên cũng có thể nói không ngoa “Phi tin bất phú” là hợp nhẽ. CNTT-TT đã đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ, nhưng chúng ta vẫn chưa phát huy hết tiềm năng, vai trò của CNTT-TT trong phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Đặc biệt, sự nhận thức của các cấp, ngành, doanh nghiệp về vai trò của CNTT còn hết sức khiêm tốn, thậm chí phải nói là còn yếu kém ở nhiều nơi. Đến các cơ quan, doanh nghiệp đều nhìn thấy có máy tính, ti vi, hệ thống mạng..., song giá trị gia tăng mà chúng đem lại cho hoạt động quản lý, sản xuất, kinh doanh, nâng cao giá trị sản phẩm của doanh nghiệp còn ít.

Số lượng doanh nghiệp đã áp dụng công nghệ mới nhất của thế giới có lẽ chỉ đếm trên đầu ngón tay, chứng tỏ nhận thức của xã hội, các cơ quan Nhà nước, doanh nghiệp còn chưa đầy đủ. “Nếu xác định “Phi tin bất phú” thì chúng ta cần phải có hành động quyết liệt hơn, hiệu quả hơn, đặc biệt là khâu nâng cao nhận thức về CNTT-TT”, Phó Thủ tướng nói.

Thực tế, câu chuyện nhận thức đã được rất nhiều chính khách, chuyên gia và ngay chính các doanh nghiệp CNTT-TT đề cập. Tuy nhiên, điều rất dễ thấy là ngoài khó khăn về nguồn lực, thì rào cản lớn nhất trong việc tăng tốc ứng dụng CNTT tại nhiều đơn vị chính là khâu nhận thức của các lãnh đạo - những người có quyền duyệt chi ngân sách cho CNTT và “xắn” tay áo triển khai các dự án ứng dụng tại cơ quan mình.

Điều này được ông Lê Mạnh Hà chỉ ra rằng: Các Bộ, ngành và địa phương thiếu những “nhạc trưởng” chỉ huy ứng dụng CNTT. Cả nước chỉ có một Cục đường Bộ Giao thông thuộc Bộ Giao thông Vận tải, nhưng Bộ nào cũng có Cục CNTT. Mỗi Cục CNTT tại Bộ đó lại triển khai các dự án CNTT, xây dựng và mua phần mềm ứng dụng khác nhau khiến Bộ Thông tin và Truyền thông (TT-TT) không biết và không thể kiểm soát.

“Điều này gây ra sự lãng phí, không liên thông trong quản lý và phức tạp thêm các “mối quan hệ”. Do đó, Chính phủ cần tăng quyền cho Bộ TT-TT có vai trò đầu mối thẩm định và phê duyệt các dự án ứng dụng CNTT, xây dựng hạ tầng CNTT… tại các Bộ, ngành, địa phương theo một đầu mối thống nhất tránh lãng phí và chồng chéo”, ông Hà nhấn mạnh.

Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải yêu cầu lãnh đạo các Bộ, ngành, địa phương cần quán triệt tầm quan trọng của CNTT-TT, phải coi CNTT-TT là hạ tầng của mọi hạ tầng và phải có hành động cụ thể để triển khai chủ trương đó. Có thể nói, trong thời gian qua tuy nhiều nơi nói thiếu nguồn lực nhưng việc đầu tư, hợp tác, chia sẻ hạ tầng CNTT-TT giữa các cấp Bộ, ngành, địa phương còn rất kém, đầu tư trùng lắp còn rất nhiều, làm tăng chi phí đầu tư. Tình trạng cát cứ hạ tầng, thông tin diễn ra ngay trong mỗi Bộ, ngành khiến thông tin thì không thể kết nối, ngân sách Nhà nước (NSNN) thì lãng phí.

Để xây dựng thành công Chính phủ điện tử, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải nhấn mạnh: Bộ ngành, địa phương cần chú trọng huy động mọi nguồn lực có thể để đầu tư hạ tầng CNTT và khai thác tối đa hiệu suất đem lại từ những đề án ứng dụng. Bản thân CNTT-TT là một ngành sinh lời, đem lại giá trị gia tăng cho các ngành khác, chính vì vậy, nó hoàn toàn có đủ năng lực để tự huy động nguồn vốn phát triển, miễn là chúng ta có đủ cơ chế, chính sách của Nhà nước hỗ trợ để tạo điều kiện cho CNTT-TT phát triển. Ngoài ra, các thành phố lớn trực thuộc trung ương như: Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, cần tiếp tục thúc đẩy công nghiệp CNTT phù hợp với các chương trình của Chính phủ, sớm đưa Việt Nam trở thành nước mạnh về CNTT-TT.

Đầu tiên vẫn là… tiền đâu!?

Là người từng làm CNTT-TT nhiều năm (từng làm Giám đốc Sở TT-TT TP.Hồ Chí Minh nhiều năm - PV), ông Lê Mạnh Hà, Phó Chủ tịch UBND TP.Hồ Chí Minh phân tích: Đề án đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về CNTT năm 2020 đã được các địa phương triển khai. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất của đề án chính là nguồn lực, trong nguồn lực thì vấn đề nguồn vốn đang hết sức nan giải và khó khăn. Với các địa phương, vốn NSNN vẫn nắm vai trò chủ đạo, trong khi NSNN sẵn sàng rót cho CNTT năm 2013 và những năm tiếp theo không phải tỉnh, thành nào cũng sẵn sàng.

Một nghịch lý khác cần được Chính phủ, Bộ TT-TT sớm khắc phục đó chính là “luật hóa” chi NSNN cho CNTT. Thực tế, mặc dù CNTT được chúng ta ví là “hạ tầng của mọi hạ tầng”, nhưng trong các khoản mục chi NSNN tại các địa phương hàng năm không hề có điều khoản nào nói đến chi cho CNTT.

Chính vì vậy, ông Lê Mạnh Hà đề xuất 7 kiến nghị trong đó có 3 kiến nghị về nguồn vốn chi cho CNTT tại địa phương như sau: Một, vốn từ ngân sách trung ương cần phải có điều khoản ghi rõ trong Luật CNTT, có khoản mục chi cho phát triển hạ tầng Chính phủ điện tử (CPĐT) trong dự toán chi thường xuyên của Chính phủ và các địa phương. Điều này tạo cơ sở pháp lý cho các Sở TT-TT có nguồn cho đầu tư, tránh tình trạng lãnh đạo UBND các tỉnh, thành thích thì “rót”, không thích thì cắt.

Hai, Bộ TT-TT cân nhắc dùng chính Quỹ viễn thông công ích do Bộ này đang quản lý để đầu tư cho hạ tầng CNTT. Viễn thông công ích gồm điện thoại (hữu tuyến và vô tuyến), Internet và các dịch vụ nghe nhìn khác. Với điện thoại, hiện di động đang dần thay thế máy bàn, về cơ bản chúng ta thực hiện khá tốt. Nhưng với Internet, người dân không chỉ tiếp cận thông tin mà sẽ phải tiến tới khai thác, sử dụng hiệu quả CNTT cho phát triển kinh tế, xã hội. Đầu tư cho Internet cũng chính là đầu tư cho hạ tầng CNTT, đưa ứng dụng công tới người dân, góp phần xây dựng CPĐT. Nếu sử dụng được Quỹ này Bộ TT-TT sẽ giải quyết được 3 vấn đề: Nâng cao vai trò cơ quan chủ quản của Bộ trong việc đầu tư các dự án tại địa phương; Đầu tư cho những tỉnh khó khăn không bố trí được vốn NSNN, do Quỹ này không phụ thuộc vào năm tài khóa; Quản lý được danh mục các dự án CNTT tại địa phương, tránh việc ứng dụng chồng chéo và lãng phí như hiện nay.

Ba, vốn tự có địa phương cho phát triển hạ tầng CNTT. Thực tế, do chưa có luật nào đề cập phải trích NSNN cho CNTT, trong khi đó chi cho phát triển khoa học công nghệ (KHCN) tại địa phương đã được luật hóa 2% chi thường xuyên. Do vậy, Bộ TT-TT, Sở TT-TT cần làm việc với Bộ KHCN và các Sở KHCN bạn để có thể kết hợp đầu tư cho KHCN kết hợp với CNTT. Tuy điều này rất khó, bởi các Sở KHCN sẽ kêu vốn rót cho chúng tôi còn “chưa đủ”, nói gì đến san sẻ cho CNTT. Tuy nhiên, nếu lãnh đạo UBND các địa phương “cầm trịch” và có định hướng, cơ chế rót vốn cho CNTT sẽ làm được.

Bộ trưởng Bộ TT-TT Nguyễn Bắc Son khẳng định: Hội nghị trung ương 4 về CNTT lần này chính là sự thể hiện quyết tâm của các cấp, ngành trong việc triển khai Nghị quyết số 13 về xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ. Rất nhiều sáng kiến tại Hội nghị sẽ được Bộ TT-TT tiếp thu và thực hiện ngay trong năm 2013 này. Cùng với việc xây dựng các chính sách “cởi trói”, sự vào cuộc của các Bộ, ngành và địa phương và sự quyết tâm của cả hệ thống chính trị thì việc giải quyết vướng mắc về nguồn lực cho CNTT sẽ được tháo gỡ và có được nhiều thành công…

CNTT Việt Nam cần nhanh thoát khỏi công nghệ… bắt vít

Năm 2012 là năm cực kỳ khó khăn đối với các doanh nghiệp phần mềm. Theo ông Phạm Tấn Công, Tổng Thư ký Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ Việt Nam (VINASA): Nhiều doanh nghiệp phần mềm hướng về thị trường nội địa nói rằng kể từ khi có ngành công nghiệp phần mềm, chưa bao giờ khó khăn như hiện nay. Hay nói cách khác, 2012 là năm khó khăn nhất của các doanh nghiệp phần mềm và CNTT. Nhiều doanh nghiệp trong Hội đã giảm doanh thu tới 30% so với năm 2011, thậm chí một số doanh nghiệp phải tạm ngừng hoạt động, đóng cửa. Trong khi đó, ngành công nghiệp phần cứng vốn được coi là gia công cho nước ngoài cũng không mấy sáng sủa trong năm 2012. Mặc dù những thành công của Samsung, LG, Sony… những doanh nghiệp nước ngoài đang đóng tại Việt Nam có mức tăng trưởng khá nhưng phần lớn các doanh nghiệp trong nước thì vẫn chỉ là làm thuê cho họ. Để thoát khỏi thực trạng này, ông Lê Mạnh Hà kiến nghị: Chính sách đầu tư và phát triển công nghiệp CNTT Việt Nam thời gian tới cần tập trung cho ngành vi mạch điện tử và xây dựng cho được mô hình chuỗi các công viên phần mềm… để đưa nền công nghiệp CNTT Việt Nam sớm thoát khỏi tình trạng công nghệ “bắt vít” như hiện nay.

Tại sao lại là vi mạch và công viên phần mềm? Theo ông Hà, vi mạch là xương sống của ngành công nghiệp điện tử, là bộ não của các thiết bị. Ngoài mục tiêu làm chủ công nghệ, sản xuất vi mạch sẽ góp phần đưa công nghiệp điện tử Việt Nam phát triển, thoát khỏi công nghệ bắt vít làm thuê truyền thống và đặc biệt tránh lệ thuộc sản phẩm nước ngoài gây tổn hại đến an ninh quốc gia (ví dụ phần mềm nghe lén được cấy ngay trong chip những sản phẩm điện tử, viễn thông nhập khẩu - PV).

Trong khi đó với sự thành công của Công viên phần mềm Quang Trung, Bộ TT-TT và các địa phương sẽ cùng với TP.HCM xây dựng chuỗi các Công viên phần mềm Quang Trung tại các địa phương tham gia. Điều này sẽ có 3 cái lợi: Một, các địa phương sẽ không tốn kém nguồn lực để xây dựng thương hiệu phần mềm cho riêng mình. Hai, với mô hình chuỗi, việc phân công nhiệm vụ và chức năng cho các công viên phần mềm sẽ tránh hiện tượng đầu tư chồng chéo, dẫm chân và cạnh tranh triệt tiêu nhau. Ba là, tham gia mô hình địa phương sẽ tạo được sự liên kết vùng, tạo thành các Khu công nghệ cao uy tín, qua đó thu hút đầu tư các ngành khác.

Nâng cao vị thế phần mềm Việt

Cuộc vận động Người Việt ưu tiên dùng hàng Việt cần xúc tiến mạnh đối với CNTT-TT. Theo Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải, mặc dù sản phẩm trong nước chưa tốt, chưa có tính cạnh tranh bằng sản phẩm ngoại nhập, nhưng vì nghĩ đến tương lai của đất nước, nghĩ đến tiềm năng phát triển của dân tộc thì người tiêu dùng nên sẵn sàng chấp nhận. Nếu cứ nghĩ những sản phẩm lúc đầu chưa tốt bằng những sản phẩm thế giới đã phát triển rất nhiều năm rồi không mua, chẳng bao giờ chúng ta xây dựng được nền công nghiệp CNTT của riêng mình.

“Các doanh nghiệp, nhà cung cấp dịch vụ CNTT cũng phải phấn đấu nỗ lực để thường xuyên nâng cao năng lực cạnh tranh, chất lượng sản phẩm, dịch vụ. Nếu chúng ta có dịch vụ sau bán hàng tốt thì sẽ thu hút được nhiều người tiêu dùng bởi đây chính là lợi thế so với nhiều sản phẩm ngoại. Cả hai phía người tiêu dùng và người cung cấp dịch vụ, sản phẩm đều phải nỗ lực xích lại gần nhau. Thực tế, trong khi chúng ta đổ xô dùng thiết bị và phần mềm ngoại nhập thì nước ngoài lại đang rất chuộng thuê và sử dụng nhiều sản phẩm phần mềm trong nước…”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh!

Được biết, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải khi làm Bộ trưởng Bộ Công thương và hiện nay mỗi lần có dịp gặp mặt các doanh nghiệp trong nước, tiếp xúc với báo giới đều “khoe” những sản phẩm Made in Vietnam ông đang dùng. Không phải ông vận động suông, có lần ông hồ hởi với báo giới, các cậu thấy bộ đồ của tôi ra sao? Rồi ông nói, cả sơ mi, bộ vest này là của May 10. Chiếc bút máy và đôi giày này cũng là hàng Việt cả đấy… Chúng ta phải dùng hàng Việt thì doanh nghiệp mới phát triển và có nhiều sản phẩm tốt hơn phục vụ lại người dân trong nước chứ… 

(Nam Phương)