Hệ thống quản lý CSDL: Cải thiện công tác đánh giá các Dự án đầu tư công

Hệ thống quản lý thông tin/dữ liệu và cơ sở dữ liệu (CSDL) phục vụ theo dõi và đánh giá thực hiện các chương trình/dự án đầu tư công và kế hoạch phát triển kinh tế xã hội hiện nay tại các Sở Kế hoạch và Đầu tư đang có hạn chế lớn, chưa chuẩn hóa được quy trình báo cáo thực hiện dự án, việc tổ chức thu thập dữ liệu thông tin và trao dổi dữ liệu còn rất thủ công, chủ yếu báo cáo qua văn bản, hoặc bằng các file word hoặc Excel gửi qua email.

Ảnh minh họa - nguồn internet.Ảnh minh họa - nguồn internet.

Thiếu CSDL chuẩn

Chính phủ đã thực hiện nhiều nỗ lực nhằm cải thiện công tác theo dõi và đánh giá thực hiện đầu tư công bằng cách ban hành các văn bản pháp lý như Nghị định 113/2009 (kèm thông tư) về giám sát và đánh giá đầu tư công. Và gần đây là Nghị định 38/2013 về quản lý và sử dụng nguồn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA). Tuy nhiên, hiện công tác theo dõi chương trình/dự án đầu tư công hiện được thực hiện theo cách truyền thống, chủ yếu tập trung vào tiến độ và vấn đề tài chính, thay vì quan tâm đến việc theo dõi tiến độ thực hiện các kết quả và tác động của dự án. Hiện nay chưa có văn bản pháp lý về theo dõi kết quả của dự án và liên kết kết quả của dự án với kết quả cấp tỉnh/ngành hoặc cấp quốc gia. Do vậy, hệ thống hiện nay không phù hợp và không áp dụng được để đánh giá và phân tích từng giai đoạn của một dự án cũng như toàn bộ tình hình đầu tư công ở Việt Nam.

Hệ thống quản lý thông tin/dữ liệu và cơ sở dữ liệu (CSDL) phục vụ theo dõi và đánh giá thực hiện các chương trình/dự án đầu tư công và kế hoạch phát triển kinh tế xã hội hiện nay tại các Sở Kế hoạch và Đầu tư đang có hạn chế lớn, chưa chuẩn hóa được quy trình báo cáo thực hiện dự án, việc tổ chức thu thập dữ liệu thông tin và trao dổi dữ liệu còn rất thủ công, chủ yếu báo cáo qua văn bản, hoặc bằng các file word hoặc Excel gửi qua email.

Phương thức trao đổi thông tin tại ba tỉnh được khảo sát là An Giang, Thừa Thiên - Huế và Bắc Ninh chủ yếu là công văn bản in giấy hoặc trao đổi qua email. Trong khi đó, việc chia sẻ file giữa các đơn vị, chuyên viên còn rất hạn chế. Website cũng chưa được sử dụng đúng cách phục vụ trao đổi thông tin. Thực tế, công tác theo dõi chương trình/dự án đầu tư công hiện được thực hiện theo cách truyền thống, thông tin thường được thu thập từ báo cáo của chủ đầu tư, ít khi thực hiện giám sát độc lập hoặc kiểm tra chéo thông tin. Các dữ liệu gốc, cột mốc và các chỉ số không được xác định cụ thế. Có thể nhận thấy, hệ thống CSDL và hệ thống thông tin còn thủ công, chủ yếu dựa trên văn bản và không được cập nhật, thậm chí không tồn tại.

Cũng vì chưa có CSDL được chuẩn hóa để quản lý số liệu đánh giá thực hiện các dự án đầu tư công, số liệu được lưu trữ trong các file Excel hay bằng MS word trên máy tính cá nhân của mỗi chuyên viên nên dữ liệu không có cấu trúc chuẩn, do vậy việc định dạng lại tiêu tốn nhiều thời gian và khả năng trao đổi kết nối là rất khó khăn. Do chưa có một CSDL chuẩn hóa để lưu trữ thông tin, dữ liệu nên khó khăn trong tổng hợp, trích rút, phân tích, chia sẻ và tạo chuỗi dữ liệu có tính hệ thống. Dữ liệu được lưu trữ ở các file cá nhân của các cán bộ kế hoạch các ngành, cách xử lý số liệu không thống nhất. Nguồn dữ liệu và chất lượng dữ liệu không được kiểm soát một cách chặt chẽ và có hệ thống.

Một số Sở Kế hoạch và Đầu tư đã xây dựng hệ thống CSDL quản lý đầu tư công với mục đích phục vụ công tác báo cáo nhà nước theo Quyết định 555 và Nghị định 113 chương trình đầu tư công. Tuy nhiên, việc vận hành các hệ thống CSDL này còn gặp nhiều bất cập do chưa có những quy trình, quy định và cơ chế phân quyền được chuẩn hóa. Thêm nữa, do việc truyền tải báo cáo bằng hình thức khá thủ công nên gây ra hạn chế về mặt thời gian, tính chính xác, cũng như tạo ra một khối lượng công việc giấy tờ rất lớn. Cán bộ quản lý tổng hợp dự án phải làm việc nặng nhọc, thời gian tổng hợp kéo dài, nhiều khi bị nhầm lẫn, mất dữ liệu.

Dữ liệu các dự án đầu tư công chưa được định dạng thống nhất nên khả năng đồng bộ hóa, trao đổi gặp nhiều khó khăn. Đặc biệt, tính an toàn và bảo mật của dữ liệu không cao, rất dễ xảy ra tình trạng mất dữ liệu do lỗi máy hoặc virus. Dữ liệu quản lý đầu tư công hiện tại đa phần chỉ  được lưu trữ rời rạc trên máy tính của cán bộ chịu trách nhiệm, chỉ có 2 trong 3 tỉnh dự án sử dụng hệ thống trực tuyến…dẫn đến việc các đơn vị, người dùng, các bên liên quan không thể truy cập để tham khảo, tham chiếu hay phân tích sử dụng do không có quy định, định dạng chuẩn và không có CSDL điện tử hóa đầy đủ.

Một CSDL tốt là yêu cầu căn bản để thực hiện tốt công tác theo dõi các dự án đầu tư công ở Việt Nam. Do đó, cần phải thiết kế, xây dựng một Khung quản lý dữ liệu đồng bộ và chuẩn hóa cho Chương trình đầu tư công (CTĐTC) và kế hoạch phát triển kinh tế xã hội nhằm cung cấp thông tin thời gian thực cho tất cả các bên liên quan chủ chốt, gồm nhà hoạch định chính sách, nhà quản lý, các đối tượng thụ hưởng của dự án/ chương trình và công chúng một cách minh bạch. Một phương thức làm việc trực tuyến sẽ cho phép Chủ đầu tư và Văn phòng quản lý dự án báo cáo tiến độ thực hiện và kết quả chương trình/dự án lên các cơ quan nhà nước có liên quan một cách kịp thời và chính xác.

Áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật đồng nhất

Việc xây dựng một hệ thống dữ liệu tập trung để quản lý và xử lý thông tin về chương trình/ dự án đầu tư công là một nhu cầu thiết yếu. Hệ thống quản lý CSDL sẽ giúp quản lý lượng lớn thông tin của chương trình/ dự án đầu tư công ở tất cả các giai đoạn của chu trình dự án đầu tư công ở tất cả các giai đoạn của chu trình dự án từ kế hoạch đầu tư, xây dựng dự án, hoàn thiện, thực hiện và hoạt động sau khi dự án hoàn thành. Trong đó, thông tin cần quản lý sẽ bao gồm thông tin chung về dự án, vốn đầu tư, giải ngân, triển khai thực hiện và các thông tin khác. Qua đây, giúp cập nhật không chỉ thông tin về hiệu quả hoạt động, khó khăn và trở ngại của dự án mà cũng cập nhất các báo cáo về kết quả đầu ra, kết quả trực tiếp và tác động phát triển một cách nhanh chóng và chính xác.

Về nguyên tắc, hệ thống cần được thiết kế theo nguyên tắc tập trung hóa và nguyên tắc phân cấp. Đặc biệt, Sở Kế hoạch và Đầu tư với vai trò là đơn vị điều phối sẽ có trách nhiệm quản lý hệ thống. Về công nghệ, hệ thống cần phải thiết kế theo cách phù hợp để cung cấp dữ liệu phù hợp và kịp thời, hỗ trợ việc thu thập, quản lý, lưu trữ, xử lý thông tin và trích xuất báo cáo theo dõi và đánh giá hiệu quả thực hiện vốn đầu tư, để các nhà quản lý dự án, cán bộ lập kế hoạch và các nhà lãnh đạo các cấp có thể nắm được thông tin về dự án/chương trình và đưa ra các quyết định hợp lý. Cụ thể, hệ thống sẽ được phát triển dưới hình thức ứng dụng trực tuyến (web-based), có khả năng hỗ trợ các trình duyệt phổ biến như Google Chrome, Internet Explorer và Firefox, đồng thời có giải pháp tích hợp với các phần mềm ứng dụng tác nghiệp khác dạng web-based. Đặc biệt, khi số lượng truy cập tăng, hệ thống phải hỗ trợ khả năng phân tải và cho phép dễ dàng phân cấp hệ thống, tích hợp với các hệ thống CSDL liên quan.

Trước mắt, để xây dựng một Hệ thống thông tin quản lý đầu tư công tích hợp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần thực hiện một số thay đổi, bổ sung cho các văn bản pháp lý hiện hành liên quan đến quản lý, giám sát đánh giá các dự án đầu tư công mà cụ thể ở đây là khung giám sát đánh giá  đầu tư công và quản lý dữ liệu đầu tư công. Cùng với Khung đánh giá đầu tư công, bộ Kế hoạch và Đầu tư cần ban hành một hướng dẫn về Khung quản lý dữ liệu đầu tư công. Khung này sẽ đưa ra những quy định chung về quản lý dữ liệu cho các bên liên quan bao gồm Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các Sở Kế hoạch và Đầu tư, chủ đầu tư dự án đầu tư công và các bên liên quan khác. Cụ thể, Khung sẽ gồm các hướng dẫn về quản lý dữ liệu để dữ liệu đầu tư công đều được xây dựng theo cấu trúc và các tiêu chuẩn kỹ thuật đồng nhất. Việc này sẽ đem lại những lợi ích lớn trong quá trình xây dựng một Hệ thống thông tin quản lý đầu tư công tích hợp cấp quốc gia.

Tại các địa phương, tất cả các chủ đầu tư phải tuân thủ khung quản lý dữ liệu đầu tư công cập nhật CSDL dự án thường xuyên theo thời gian quy định. Tất cả các dữ liệu dự án đầu tư công cần được số hóa theo khuôn dạng và mẫu được hướng dẫn trong Khung quản lý dữ liệu đầu tư công. Đồng thời, các Sở Kế hoạch và Đầu tư lập kế hoạch thiết kế và phát triển CSDL đầu tư công trực tuyến theo phương pháp tiếp cận hướng dữ liệu, theo các quy định trong Khung quản lý dữ liệu đầu tư công. Đây sẽ là cơ sở để Bộ Kế hoạch và Đầu tư xây dựng một Hệ thống thông tin quản lý các dự án đầu tư công cấp quốc gia, tập trung và tích hợp.

(Bích Ngọc)