Muốn xây dựng chính quyền điện tử tốt bằng Đà Nẵng: Không khó!

“Địa phương nào thực sự muốn làm chính quyền điện tử thì ngay bây giờ hãy chọn một doanh nghiệp có kinh nghiệm và yêu cầu họ làm thử, nếu họ làm tốt thì mình thuê. Tôi cho rằng ở thời điểm này, tỉnh nào quyết liệt muốn làm tốt như Đà Nẵng không phải là khó và các doanh nghiệp hãy nghĩ đến thị trường chính quyền điện tử ASEAN”. Đây là chia sẻ của ông Nguyễn Thế Trung, Tổng Giám đốc Công ty DTT, đơn vị đã triển khai nền tảng chính quyền điện tử nguồn mở - nền tảng chính được ứng dụng cho toàn bộ hệ thống chính quyền điện tử tại Đà Nẵng và nhiều đơn vị chính phủ khác tại Việt Nam.

Ông Nguyễn Thế Trung, Tổng Giám đốc Công ty DTT.Ông Nguyễn Thế Trung, Tổng Giám đốc Công ty DTT.

Ông đánh giá như thế nào về chủ trương của Chính phủ yêu cầu các bộ ngành địa phương nghiên cứu, nhân rộng mô hình chính quyền điện tử của Đà Nẵng?

Trong bối cảnh như ở Việt Nam, có 1 mô hình như Đà Nẵng để các nơi tham khảo rất quan trọng. Tôi cho rằng lý do Chính phủ đưa ra chủ trương này là vì nó rất nhất quán với toàn bộ dự án mà Ngân hàng thế giới tài trợ cho Việt Nam để làm chính quyền điện tử với cách thức mới là phải làm ra kiến trúc tổng thể để từ đó triển khai tổng thể. Chính quyền điện tử của Đà Nẵng phù hợp với mục tiêu mà Ngân hàng thế giới đề ra, nhưng quan trọng hơn là nó giải quyết vấn đề chúng ta cần là có một mô hình chính quyền điện tử thành công và phù hợp với bối cảnh Việt Nam. Đà Nẵng đã trở thành một “case study” và trở thành 1 trong 5 dự án chính quyền điện tử điển hình do Tổ chức các địa phương xây dựng nền tảng chính quyền điện tử trên thế giới bình chọn. Theo chúng tôi, đây là mô hình rất đáng nhân rộng, một trong những điểm đáng nhân rộng là việc chính quyền điện tử của Đà Nẵng được xây dựng và tích hợp tổng thể dựa trên cùng một nền tảng công nghệ do chúng ta làm chủ đến từng dòng lệnh.

Theo ông, điều gì giúp Đà Nẵng trở thành địa phương đầu tiên thành công trong triển khai chính quyền điện tử?

Tôi cho rằng có một số lý do giúp Đà Nẵng thành công, trong đó lý do đầu tiên là Đà Nẵng có mặt bằng địa phương tương đối đồng đều nên khi triển khai cái gì đó mang tính tổng thể thì ít gặp vướng hơn so với nhiều nơi khác như TP HCM hay Hà Nội. Thứ 2 là Đà Nẵng đã có 10 năm phát triển chính phủ điện tử bằng nhiều loại ứng dụng khác nhau trên diện rộng và nhờ đó tạo ra thói quen cho cả người dùng cũng như công chức tại Đà Nẵng trước khi dự án này đưa vào sử dụng. 10 năm đó đã tạo cho người ta sự sẵn sàng phải sử dụng CNTT trong mọi việc. Đó là điều kiện cần, còn điều kiện thứ 3 là Đà Nẵng có đội ngũ làm CNTT từ người lãnh đạo đến đến người làm chuyên môn vào dạng “cứng” nhất cả nước. Hơn nữa lãnh đạo CNTT của Đà Nẵng gắn bó với địa phương này rất lâu, nên sự hiểu biết và chỉ đạo về cách thức triển khai CQĐT rất chín muồi. Tất cả điều đó tạo ra cơ hội để Đà Nẵng làm được chính quyền điện tử vừa nhanh vừa có tính tổng thể. Đi kèm với những điều kiện cần đó tất nhiên điều kiện đủ là sự ủng hộ của lãnh đạo cấp cao với tinh thần quyết liệt trong cải cách hành chính của Đà Nẵng thông qua những chương trình hoạt động rất hiệu quả của ủy ban, của sở Nội vụ.

Nền tảng nguồn mở khi đó vẫn chỉ là “của hiếm” tại Việt Nam, ông đánh giá như thế nào về lựa chọn của Đà Nẵng khi họ quyết định tiếp cận nền tảng nguồn mở?

Không chỉ nền tảng nguồn mở, tại năm 2012 câu chuyện làm nền tảng chính quyền điện tử cũng là bài toán còn rất mới, tất cả những nơi làm chính quyền điện tử trước đó thì đều làm ứng dụng chứ chưa xuất hiện nền tảng chính quyền điện tử. Lý do đơn giản bởi lúc đó chưa có kiến trúc sư trưởng để hình dung được ra kiến trúc tổng thể chính quyền điện tử cần những gì. Còn tại sao lại là nguồn mở? Như chúng ta đã biết, để làm được nền tảng thì phải có nhiều thành phần khác nhau, nếu mua nguồn đóng thì sẽ phải đầu tư rất lớn. Những hãng lớn trên thế giới như Microsoft, IBM thì không có sẵn nền tảng chính quyền điện tử, nên nếu mua từng thành phần ghép lại thì rất đắt và các chuyên gia có năng lực làm việc đó ở Việt Nam cho các hãng đó cũng rất hiếm. Chính vì thế, thời điểm khi DTT tham gia làm kiến trúc tổng thể vào năm 2008-2009 thì cũng mới bắt đầu có trào lưu làm kiến trúc tổng thể, rồi sau đó khi Đà Nẵng làm nền tảng thì mới rộ lên các nền tảng chính quyền điện tử. Tuy nhiên, theo chúng tôi đến thời điểm này, câu chuyện nền tảng nào chạy tốt hay không chạy tốt mới là quan trọng, còn chuyện có nền tảng đã là xu hướng tất yếu. Và nền tảng nguồn mở tốt hay không nguồn mở tốt hơn thì phải qua những đánh giá thực tế.

Qua kinh nghiệm thực tế triển khai ở Đà Nẵng, nền tảng chính quyền điện tử nguồn mở thể hiện tính ưu việt ra sao?

Lúc đó về mặt lý thuyết tất nhiên chúng tôi tin là có lợi cho dự án Đà Nẵng. Khi thực hiện thì thực tế việc làm trên một nền tảng cho phép chúng tôi phát triển, triển khai hỗ trợ cho toàn bộ 96 đầu mối tại Đà Nẵng bao gồm quận, huyện, xã phường và các sở. Hệ thống phục vụ người dùng là hầu hết công chức Đà Nẵng cũng như sẵn sang các dữ liệu dân cư cho toàn bộ dân số Đà Nẵng. Một vài con số nói lên độ lớn của dự án đó là khối lượng tương đương 200 năm làm việc, đội ngũ khoảng 300 người, khoảng 20 000 trang tài liệu, và 300 cuộc họp với người sử dụng. Kết quả là hệ thống đã tích hợp với một loạt các hệ thống sẵn có ( như một cửa điện tử, văn bản điều hành, các hệ thống ngành dọc của giao thông, môi trường, kế hoạch đầu tư) phục vụ cả 3 cấp hành chính xuyên suốt từ xã phường, quận huyện tới các Sở.

Và quan trọng hơn là khi nhìn vào thực tế sau khi triển khai ở Đà Nẵng mới thấy việc có một nền tảng chính quyền điện tử là thực sự ưu việt. Sau khi khai trương chính quyền điện tử Đà Nẵng vào tháng 7/2014, thì chỉ đến tháng 12/2014, DTT đã kịp dùng nền tảng đó để triển khai thành công hàng loạt hệ thống lớn, đấy mới là câu trả lời xác đáng nhất. Tức là cùng nền tảng đó DTT triển khai dịch vụ công mức 4 cho Bộ Y tế, làm 1 cửa quốc gia cho Bộ Giao thông và Vận tải, hệ thống quản lý và đánh giá công tác kiểm soát thủ tục hành chính của Bộ Tư pháp, tích hợp thành công cổng thông tin điện tử cho Hà Nội… Dùng nền tảng này để làm các dịch vụ công đúng là rất nhanh và hiệu quả so sánh với cách làm khác nhiều khi phải mất nhiều năm, có khi còn vướng mắc không làm được. Nói thì nghe hơi chủ quan, nhưng thực ra vì DTT đã làm nền tảng mất 6 năm ở Đà Nẵng rồi và giờ đến lúc hái quả. Bên cạnh đó, vì là nền tảng mở nên DTT có khả năng hợp tác cùng nhiều đơn vị khác để nhiều đơn vị cùng làm, cùng hái quả. Đấy chính là lợi thế của nền tảng mở. Toàn bộ nền tảng OEP được cung cấp mã nguồn trên OpenEgovPlatform.org.

Còn về tính ưu việt của nền tảng nền chính quyền điện tử nguồn mở, tôi cho rằng đó chính là việc nó có khả năng tích hợp rất cao, có thể đấu nối với tât cả những hệ thống trung ương và hệ thống đang sẵn có, và khi đã đấu nối được rồi nó trở thành một chức năng có sẵn trong nền tảng có thể sử dụng lại khi triển khai tại các nơi khác. Nền tảng này có tất cả các tiện ích cần thiết để phát triển chính quyền điện tử như phát triển dịch vụ đa kênh, quản lý người dùng, quản lý nội dung, cá nhân hoặc cá thể hóa, quản lý luồng dịch vụ… tất cả những công cụ cần thiết đều có sẵn trên nền tảng. Nó lại được kiến trúc hóa nên khi làm kiến trúc thì cân đối được chức năng và hiệu năng, liên tục nâng cao an toàn bảo mật nhờ khả năng trau dồi vào nền tảng tốt hơn. Đặc biệt, nền tảng này hướng đến đa người sử dụng, đa trường hợp sử dụng và đa kênh sử dụng, nên nó phục vụ chính quyền điện tử dễ dàng hơn. Với nền tảng nguồn mở, cả người dân, doanh nghiệp và người công chức đều được hưởng lợi ích trong việc giải quyết các thủ tục hành chính nhanh gọn với dữ liệu luôn sẵn sang liên thông trên toàn hệ thống. Một điều quan trọng nữa trong hệ thống chính quyền điện tử trên 1 nền tảng là khả năng hỗ trợ chính quyền xử lý công việc thông minh hơn, vì mỗi thao tác đều giúp làm giàu kho tài sản quan trọng là thông tin và dữ liệu giúp người lãnh đạo các cơ quan công quyền ra quyết định chính xác và kịp thời.

Trở lại câu chuyện của các địa phương, đối với những địa phương không có các điều kiện thuận lợi như Đà Nẵng cả về con người và cải cách thủ tục hành chính thì liệu có thể triển khai thành công mô hình này?

Hiện nay vấn đề cải cách thủ tục hành chính đang được Chính phủ thực hiện quyết liệt trong tất cả bộ ngành, địa phương. Đây có thể coi là tiền đề rất tốt nên nếu có trở ngại thì các địa phương chỉ gặp khó về vấn đề năng lực triển khai CNTT mà thôi. Tuy nhiên, Quyết định 80 của Thủ tướng chính phủ về thí điểm thuê ngoài dịch vụ CNTT đối với cơ quan nhà nước đã tạo thuận lợi rất nhiều cho các địa phương, bộ ngành. Nếu 1 tỉnh thực sự muốn làm thì có thể tìm các doanh nghiệp đã có kinh nghiệm triển khai mô hình này và yêu cầu họ làm thử, nếu họ làm tốt thì thuê. Đấy là quyết định rất phù hợp vào thời điểm này để giải quyết vướng mắc về triển khai các dự án chính quyền điện tử. Nói một cách chủ quan, theo tôi tỉnh nào quyết liệt muốn làm tốt như Đà Nẵng không còn quá khó. Thuê ngoài dịch vụ có thể giảm nhiều khó khăn về đầu tư dự án như trước đây. Tất nhiên điều quyết định là phải có sự ủng hộ quyết tâm cao của lãnh đạo địa phương và chọn được doanh nghiệp triển khai phù hợp. Vì khi đưa chính quyền điện tử vào thì sẽ tạo ra nhiều xáo trộn, yêu cầu thay đổi cách làm việc… nên có thể khiến người ta e ngại. Dù còn nhiều rào cản nhưng nếu cương quyết thì tôi cho rằng thời điểm này rất khả thi để làm.

Với kinh nghiệm của mình, DTT có kế hoạch cụ thể gì để trợ giúp các địa phương?

Chúng tôi đã và luôn sẵn sàng làm việc với Bộ Thông tin và truyền thông để tổng kết mô hình và đưa ra khuyến nghị cho các tỉnh thành để làm. Chúng tôi cũng đã mở toàn bộ nền tảng ra từ tháng 8/2014 để tạo điều kiện cho các nơi download chạy thử để có hiểu biết ban đầu và sắp tới đây chúng tôi sẽ đưa lên phiên bản tiếp theo và tổ chức hội thảo phát triển viên và người dùng để phổ biến nền tảng này. Hiện có khoảng 10 tỉnh thành đang làm việc chặt chẽ với DTT theo mô hình là chúng tôi tư vấn đường đi nước bước để có thể dẫn tới mô hình triển khai thành công. Khi làm, chúng tôi luôn tư vấn các địa phương không nên phụ thuộc vào 1 nhà cung cấp, trong 1 dự án lớn nên có 2-3 đơn vị làm chung để có người tại chỗ hỗ trợ tốt, cũng như đỡ rủi ro khi phụ thuộc vào 1 nhà cung cấp duy nhất. Chúng tôi cũng đưa ra các gói đào tạo và chuyển giao công nghệ chứ không chỉ làm theo dự án đặt hàng. Địa phương, doanh nghiệp tại địa phương nào có nhu cầu có thể làm việc với chúng tôi để tham gia cộng đồng nguồn mở OEP, có thể tự xây dựng được đội ngũ để làm cùng. Mô hình này rất quan trọng và hiện nay chúng tôi cũng đang đưa mô hình này ra nước ngoài. Năm 2015-2016, chúng tôi coi ASEAN là thị trường chiến lược. Chúng tôi hy vọng sẽ tạo ra nền tảng chính quyền điện tử nguồn mở số 1 của ASEAN.

Khả năng "đánh thắng" của doanh nghiệp Việt Nam tại thị trường ASEAN ra sao, thưa ông?

Thị trường ASEAN khắc nghiệt hơn thị trường trong nước về chất lượng, nên nếu chúng ta làm theo thói quen của doanh nghiệp Việt Nam thì e rằng rất khó, trừ 1 số nơi có lợi thế. Theo chúng tôi, để thành công chúng ta phải đặt mình vào để giải quyết vấn đề của chính nước đó và hướng đến tầm nhìn chung của ASEAN mới tạo ra khả năng thành công cao. Doanh nghiệp Việt để vươn ra thắng trên ASEAN không phải đơn giản vì có nhiều nước khác đi trước và tính chuyên nghiệp cao hơn chúng ta. Tuy nhiên, sau 3 năm tiếp cận thị trường này, chúng tôi thấy mình đang đi đúng hướng. Bởi vì như chúng ta đã biết, chính phủ Ấn Độ cuối tháng 3 vừa rồi đã quyết định chỉ dùng nguồn mở cho hệ thống chính quyền điện tử; Cộng đồng châu Âu cũng đưa chiến lược và kế hoạch triển khai quyết liệt chính quyền điện tử nguồn mở. Và ngay bây giờ Microsoft cũng đang nói đến việc nguồn mở hóa Windows 10.

Chúng tôi đánh giá việc Việt Nam đi đầu trong việc tạo ra nền tảng chính quyền điện tử nguồn mở tại ASEAN tạo ra một cơ hội cực kỳ thuận lợi cho các doanh nghiệp Việt Nam tham gia thị trường chính quyền điện tử tại ASEAN. DTT đã và đang chuẩn bị triển khai các dự án trong lĩnh vực này tại Cambodia, Myanmar rồi tiếp tới là Lào, Indonesia, trước khi tiến vào các thị trường khó tính hơn như Malaysia, Singapore và Australia. Chúng tôi có thuận lợi nhất định vì đã có kinh nghiệm hơn 10 năm làm phần mềm cho các thị trường này, và một mạng lưới đối tác địa phương sẵn sang hợp tác. Trong tính toán của chúng tôi, năm 2016-2018 sẽ có đợt bùng nổ chuyển đổi các hệ thống chính quyền điện tử ASEAN sang nguồn mở và thị trường này có giá trị ít nhất 1 tỷ USD / năm, đây là tương lai của bộ phận giải pháp chính quyền điện tử trong DTT nói riêng và của các doanh nghiệp tham dự OEP nói chung.

Xin cảm ơn ông!

(Thanh Huyền - thực hiện)