Phát triển Chính phủ điện tử: Không làm cho có phong trào!

(eFinance Online) - Việc phát triển Chính phủ điện tử trong thời gian qua đã tạo nên những thay đổi quan trọng, Việt Nam đã có những hệ thống mang tính quốc gia như hệ thống hải quan, thuế, đăng ký doanh nghiệp… nhưng vẫn còn nhiều thách thức để có thể hoàn thành được các nhiệm vụ đã đề ra tại Nghị quyết 36a. Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Lê Mạnh Hà cho rằng, cốt lõi của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 vẫn là CNTT, cần tập trung cho phát triển chính quyền điện tử các cấp, do đó cần phải đi vào thực chất và làm thực chất chứ không phải mang tính phong trào. 
Phát triển Chính phủ điện tử: Không làm cho có phong trào!

CNTT vẫn là cốt lõi

Hưởng ứng xu thế của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 quy mô toàn cầu, ứng dụng CNTT trong hoạt động của các cơ quan nhà nước Việt Nam đã và đang được quan tâm đẩy mạnh hơn bao giờ hết. Nhờ sự quyết tâm và nỗ lực của các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện Nghị quyết 36a, lộ trình phát triển Chính phủ điện tử tại Việt Nam đã ghi nhận những kết quả tích cực.

Theo bảng xếp hạng Chính phủ điện tử do Liên Hợp Quốc (LHQ) công bố năm 2016, Việt Nam đứng thứ 89/193 nước, trong đó 3 nhóm chỉ số thành phần gồm Dịch vụ công trực tuyến đứng thứ 74; Hạ tầng viễn thông thứ 110; Hạ tầng nhân lực thứ 127.

Báo cáo Chính phủ điện tử 2016 của LHQ cho thấy ngày càng nhiều quốc gia cung cấp dịch vụ công trực tuyến thông qua một địa chỉ duy nhất. Tám nước có mức thu nhập trung bình thấp lọt vào nhóm 65 nước có chỉ số Chính phủ điện tử cao, một phần lớn là nhờ vào cải cách hành chính. Các công nghệ mới như: Big Data, IoT, GIS... trở thành các công cụ hữu hiệu để nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ của các cơ quan công quyền. Mạng xã hội ngày càng trở thành phương tiện giao tiếp hiệu quả giữa cơ quan công quyền và người dân.

Những xu thế chính của Chính phủ điện tử trên thế giới là tích hợp và liên thông các dịch vụ công trực tuyến; dữ liệu mở; sự tham gia của người dân vào quản lý điều hành của cơ quan công quyền và các công nghệ số, đặc biệt là các công nghệ di động.

Trong lộ trình phát triển Chính phủ điện tử thì việc xây dưng hạ tầng công nghệ tốt song song với việc bảo đảm an toàn, an ninh thông tin là điều thiết yếu. Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ trong thời kỳ cách mạng công nghiệp lần thứ 4 mang lại rất nhiều cơ hội phát triển to lớn nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức đòi hỏi các cơ quan chính phủ cũng như các tổ chức, doanh nghiệp cần chú trọng hơn nữa đến việc nâng cao chất lượng hạ tầng công nghệ, xây dựng cơ sở dữ liệu, ứng dụng các giải pháp an ninh thông tin phù hợp nhằm ứng phó kịp thời với những hiểm họa an ninh khi mà các cuộc tấn công mạng đang diễn biến ngày càng phức tạp.

Trong những năm gần đây, ứng dụng CNTT trong hoạt động của các cơ quan nhà nước là nhiệm vụ được ưu tiên hàng đầu cho sự phát triển của Chính phủ điện tử nói riêng cũng như sự phát triển của kinh tế-xã hội nói chung. Một trong những mục tiêu đề ra tại Nghị quyết 36a/NQ-CP của Chính phủ về Chính phủ điện tử là “đến hết năm 2017 Việt Nam nằm trong nhóm 3 quốc gia đứng đầu ASEAN về chỉ số dịch vụ công trực tuyến (OSI) và chỉ số phát triển Chính phủ điện tử (EDGI) của Liên Hợp Quốc”. Dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương đã tập trung triển khai thực hiện nhiệm vụ đẩy mạnh phát triển, ứng dụng CNTT, xây dựng Chính phủ điện tử, bước đầu đạt được một số kết quả tích cực. Việc thực hiện Chính phủ điện tử trong thời gian qua đã tạo nên những thay đổi quan trọng, mang tính hệ thống hơn. 

Đối với hệ thống quản lý văn bản, cốt lõi của Chính phủ điện tử, tính đến cuối năm 2017, đã có 26/30 bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và 63/63 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương hoàn thành kết nội liên thông phần mềm quản lý văn bản với Văn phòng Chính phủ, hình thành một hệ thống quản lý văn bản điện tử thống nhất, thông suốt từ trung ương đến địa phương, cho phép tự động nhận biết được trạng thái xử lý văn bản giữa các cơ quan. Bên cạnh đó, đối với việc công khai tiến độ hồ sơ, 63/63 tỉnh, thành phố và 19/30 bộ, ngành đã công khai tiến độ xử lý hồ sơ trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ. Văn phòng Chính phủ cũng công khai việc xử lý văn bản của lãnh đạo Văn phòng Chính phủ, lãnh đạo Chính phủ. Về cung cấp dịch vụ công trực tuyến, hết năm 2017, 358 thủ tục hành chính triển khai dịch vụ công trực tuyến mức độ 3,4 để các bộ, ngành thực hiện trong năm 2017 và 353 thủ tục hành chính triển khai dịch vụ công trực tuyến mức độ 3,4  để các địa phương thực hiện trong năm 2017.

 Mặc dù bước đầu đã đạt được một số kết quả khả quan, nhưng ông Lê Mạnh Hà cho rằng vẫn còn nhiều thách thức, khó khăn trong lộ trình xây dựng và phát triển Chính phủ điện tử để có thể hoàn thành được các nhiệm vụ đã đề ra tại Nghị quyết 36a, đạt được mục tiêu cải cách toàn diện 3 nhóm chỉ số dịch vụ công trực tuyến (OSI), hạ tầng viễn thông và nguồn nhân lực (HCI), đặc biệt phấn đấu hết 2017, Việt Nam sẽ nằm trong 3 nhóm nước dẫn đầu ASEAN về chỉ số dịch vụ công trực tuyến (OSI). Năm 2017 sẽ tiếp tục là thời điểm quan trọng trong lộ trình triển khai Chính phủ điện tử tại Việt Nam, đặc biệt là trong việc hoàn thiện khung kiến trúc cho Chính phủ điện tử, xây dựng Cổng dịch vụ công quốc gia, kết nối thông tin liên thông xuyên suốt giữa các bộ, ngành, triển khai xây dựng các cơ sở dữ liệu quốc gia, cung cấp dịch vụ công trực tuyến mức độ 3, 4 song hành với việc tăng cường bảo đảm an ninh, an toàn thông tin.

Đây cũng chính là thời điểm mà Chính phủ cùng với các bộ, ngành cần thể hiện rõ quyết tâm cũng như phối hợp chặt chẽ hơn nữa nhằm khắc phục những hạn chế còn tồn tại để có thể hoàn thành được những mục tiêu mà Nghị quyết 36a đề ra. Cốt lõi của cuộc CMCN lần thứ 4 vẫn là CNTT, chính quyền tập trung cho phát triển chính quyền điện tử các cấp. Việc triển khai Chính phủ điện tử, phát triển thành phố thông minh không thể làm theo phong trào mà cần đi vào thực chất.

Cần cơ chế, chính sách phù hợp xu thế

Nắm bắt thời cơ, cơ hội và thách thức của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, những năm qua Quốc hội đã phối hợp chặt chẽ với Chính phủ, các cơ quan của Chính phủ xem xét, xây dựng hoàn thiện thể chế thông qua hiến pháp năm 2013 và nhiều đạo luật quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trên tất cả lĩnh vực của cuộc sống.

Ở góc độ của cơ quan tham mưu cho Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông về quản lý nhà nước và thực thi pháp luật trong lĩnh vực ứng dụng CNTT, ông Nguyễn Thành Phúc, Cục trưởng, Cục Tin học hóa cho biết, hiện nay cách mạng công nghiệp 4.0 đang được trao đổi, nghiên cứu, đánh giá tác động cũng như thách thức, thời cơ của nó đối với Việt Nam, qua đó xác định chiến lược, định hướng phát triển phù hợp với xu hướng.

Theo ông Nguyễn Thành Phúc, có 6 đặc trưng cơ bản của cách mạng công nghiệp 4.0, đó là: Xu hướng phát triển sản xuất thông minh kết hợp công nghệ tự động hóa, CNTT dựa trên nền tảng công nghệ BigData Analytics, Cloud Computing, IoT; Công nghệ in 3D - cho phép sản xuất sản phẩm hoàn chỉnh bỏ qua các giai đoạn lắp rắp để tạo ra sản phẩm; Máy móc tự động hóa và tích hợp con người - máy móc; Robot thay thế dần con người trong nhiều hoạt động; IoT làm cho các vận dụng, thiết bị trở lên thông minh hơn, tạo ra nhiều dịch vụ mới; Công nghệ nano và AI, công nghệ sinh học được áp dụng rộng khắp.

Ông Nguyễn Thành Phúc cũng chỉ ra các thách thức lớn mà cuộc cách mạng công nghiệp này đặt ra đối với việc triển khai ứng dụng CNTT và xây dựng Chính phủ điện tử. Cách mạng công nghiệp 4.0 yêu cầu việc nâng cao hiệu quả, chất lượng hoạt động của cơ quan nhà nước phải có tính chất cách mạng, do đó đòi hỏi cơ quan nhà nước phải cung cấp những dịch vụ cá nhân hóa, không phụ thuộc thời gian, không gian và nguồn dữ liệu, có thể đáp ứng yêu cầu của công dân một cách tức thời; phải cung cấp các dịch vụ mới sử dụng dữ liệu theo thời gian thực. Đồng thời, cách mạng công nghiệp 4.0 còn đòi hỏi cơ quan nhà nước phải cung cấp dịch vụ mới trên nền tảng mở, tích hợp, chia sẻ dữ liệu chung giữa nhà nước và khu vực tư. Các cơ quan nhà nước cũng sẽ phải đối mặt với thách thức không nhỏ trong việc phải thay đổi tư duy và cách thức quản lý cho phù hợp. Việc xử lý công việc sẽ đòi hỏi nhanh hơn, công khai, minh bạch cao hơn. Bên cạnh đó, các thách thức trong đảm bảo an toàn, an ninh thông tin, an ninh mạng trong xu thế phát triển của cách mạng công nghiệp 4.0 cũng được đặt ra. Các bộ, ngành, địa phương cần tổ chức nghiên cứu, tìm hiểu về cách mạng công nghiệp 4.0 để điều chỉnh, bổ sung kế hoạch, chương trình, đề án, dự án về ứng dụng CNTT, xây dựng Chính phủ điện tử nhằm tận dụng được cơ hội mà cuộc cách mạng này đem lại.

Bộ Thông tin và Truyền thông sẽ triển khai xây dựng cơ chế, chính sách mới để thúc đẩy ứng dụng CNTT, xây dựng Chính phủ điện tử phù hợp với xu thế cách mạng công nghiệp 4.0. Bên cạnh đó, Bộ cũng sẽ sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện môi trường pháp luật để tháo gỡ rào cản đối với những ứng dụng, dịch vụ Chính phủ điện tử mới do các công nghệ mới như IoT, Big Data, AI, Cloud Computing… và nền tảng kết nối, chia sẻ dữ liệu khu vực công - khu vực tư tạo ra.

Chiều 16/1/2018, trong cuộc họp của Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam với các bộ, ngành nhằm cải thiện thứ hạng Chính phủ điện tử, Phó Thủ tướng đề nghị các bộ, ngành cần bàn bạc cụ thể, thống nhất đầu mối, đồng bộ số liệu liên quan đến Chính phủ điện tử để cung cấp cho các tổ chức quốc tế, LHQ theo định kỳ cũng như cập nhật lên cổng thông tin điện tử của các bộ, ngành.

“Việc cải thiện từng chỉ số chúng ta phải làm thật thực chất, đề ra kế hoạch cụ thể, đặc biệt là dịch vụ công trực tuyến. Năm vừa rồi các bộ đã rất tích cực cung cấp dịch vụ công trực tuyến nhưng mới được phần ở Trung ương, bây giờ cần tập trung nhiều hơn cho địa phương, và phải đẩy mạnh thuê dịch vụ CNTT.

Về cơ bản, hệ thống văn bản chỉ đạo về Chính phủ điện tử tương đối đầy đủ nhưng yếu ở khâu tổ chức thực hiện, mà một trong những nguyên nhân là không có kế hoạch thật cụ thể. Tôi đề nghị, sau cuộc họp này lãnh đạo các bộ ngành phải chỉ đạo rất sát vấn đề này”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Ngày 9/3/2018, Ban Cán sự Đảng bộ Bộ Tài chính đã ban hành Nghị quyết số 02-NQ/BCSĐ về triển khai ứng dụng công nghệ của cách mạng công nghiệp lần thứ 4 trong lĩnh vực Tài chính - Ngân sách. Mục tiêu đến năm 2025, hoàn thành xây dựng tài chính điện tử và cơ bản thiết lập nền tảng tài chính số hiện đại, bền vững, công khai, minh bạch dựa trên dữ liệu lớn, dữ liệu tài chính mở và hệ sinh thái Tài chính số. Ngành tài chính đóng vai trò kiến tạo, kết nối, chia sẻ dữ liệu và các nền tảng số hóa, đáp ứng toàn diện nhu cầu giao dịch tài chính công, nhu cầu khai thác sử dụng thông tin số của Chính phủ, người dân, doanh nghiệp và các tổ chức.

(Tuệ Anh)