INSEE và công tác thống kê tài khoản quốc gia Pháp

Viện Nghiên cứu kinh tế và Thống kê quốc gia Pháp (INSEE) có nhiệm vụ thu thập, xử lý, phân tích và công bố thông tin về tình hình xã hội và kinh tế Pháp.

INSEE  và công tác thống kê tài khoản quốc gia Pháp

INSEE còn chịu trách nhiệm phối hợp với hệ thống thống kê chính thức của Pháp, đại diện cho nước Pháp tại các Viện của Liên minh châu Âu và các cơ quan quốc tế trong công tác thống kê. INSEE  có 6 nhiệm vụ chính:

-         Thu thập và xử lý

-         Phân tích

-         Công bố

-         Phối hợp

-         Đào tạo và thúc đẩy nghiên cứu

-         Hợp tác quốc tế

Thu thập và xử lý

INSEE tổ chức các cuộc điều tra dân số và những thay đổi về nhân khẩu học; thu thập các chỉ tiêu chính của nền kinh tế quốc dân, như tài khoản quốc gia, chỉ số giá tiêu dùng, và các chỉ số kinh tế ngắn hạn khác.

Tổ chức này thực hiện các cuộc khảo sát định kỳ về hộ gia đình như công ăn việc làm, điều kiện sống, nhà cửa, và sức khoẻ.

Nhằm giảm gánh nặng về thu thập dữ liệu, INSEE thực hiện việc trao đổi thông tin với các cơ quan khác của chính phủ về đăng ký dân sự, báo cáo hàng năm của người sử dụng lao động về số liệu tiền lương, hoàn trả thuế thu nhập hàng năm, báo cáo đóng góp xã hội, hoàn thuế giá trị gia tăng, hoàn thuế doanh nghiệp.

Phân tích

Sử dụng các số liệu đã thu thập, INSEE chuẩn bị các nghiên cứu về nền kinh tế quốc dân, đặc biệt là hệ thống sản xuất: điều kiện kinh tế, phân tích các cân bằng tài chính và kinh tế, phân tích tình trạng và hành vi của doanh nghiệp, và phân tích các khu vực hoạt động kinh tế. Đồng thời thực hiện các nghiên cứu về xã hội Pháp bao gồm các hoạt động về nhân khẩu học (sinh, tử, di trú), giáo dục và đạo tạo, việc làm và thất nghiệp, thu nhập và nghèo đói, các điều kiện sống.

Các nghiên cứu này thường bao gồm cả về kích thước không gian, chẳng hạn sự phân bổ dân cư theo khu vực địa lý và các hoạt động kinh tế,  sự trao đổi giữa các đơn vị lãnh thổ.

INSEE chuẩn bị những dự báo ngắn hạn về nền kinh tế Pháp, phát triển và ứng dụng các mô hình nhân khẩu học và vĩ mô để  phân tích những thay đổi trung hạn và dài hạn trong xã hội và nền kinh tế Pháp

Công bố số liệu

Những sản phẩm thống kê do INSEE sản xuất đều được sử dụng rộng rãi, các doanh nghiệp, cơ quan chính phủ, các chính quyền địa phương và cả những nhà nghiên cứu, nhà giáo dục, nhà báo, các cá nhân đều có thể tiếp cận các thông tin xã hội và kinh tế được sản xuất bởi INSEE.

Một trong những ưu tiên cơ bản của INSEE là phổ biến số liệu thống kê. Thực hiện mục đích này, INSEE phát hành rộng rãi các ấn phẩm thống kê. Biên tập các sản phẩm theo yêu cầu đặc trưng của người sử dụng. Ví dụ, INSEE có thể xây dựng bảng biểu, chiết xuất dữ liệu, và thực hiện các cuộc điều tra, nghiên cứu và phân tích theo yêu cầu của các cơ quan chính phủ, chính quyền địa phương và doanh nghiệp…

Phối hợp

Phần lớn các bộ của Pháp đều có cơ quan thống kê riêng, thực hiện các hoạt động thống kê trong lĩnh vực thuộc thẩm quyền của Bộ.

  • INSEE hoạt động như bộ phận hành chính cho Hội đồng quốc gia về thông tin thống kê. Hội đồng đưa ra ý kiến về chương trình của các cơ quan thống kê, đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng cho các cuộc điều tra, theo dõi việc thực hiện luật, quy định của thông kê
  • Đào tạo các cán bộ ở cấp quản lý của hệ thống thống kê chính thức và quản lý nghề nghiệp của họ
  • Theo dõi các công cụ nhằm đảm bảo tính ổn định của thông tin thống kê, quản lý việc đăng ký của cá nhân và doanh nghiệp; đảm bảo tính phù hợp với các tổ chức quốc tế, tham gia vào việc định nghĩa các nội dung về kế toán và khung làm việc, cũng như chuẩn bị cho các phân loại
  • Phát triển các công cụ trao đổi thông tin trong hệ thống thống kê chính thức
  • Tạo lập các điều kiện từ đó đẩy mạnh tăng trưởng của hãng kinh doanh
  • Duy trì cổng thống kê chính thức, có thể truy cập thông tin thống kê được công bố trên mạng do các cơ quan thống kê thuộc các bộ của Pháp cung cấp.

 Đào tạo và tăng cường nghiên cứu

INSEE thực hiện các nghiên cứu thuộc 2 lĩnh vực chính: mô hình kinh tế và các phương pháp thống kê. Thông qua nhóm GENES, INSEE cung cấp các lớp đào tạo cho các chuyên gia thống kê, kinh tế và xử lý thông tin. Các cá nhân tốt nghiệp từ các trường của INSEE sẽ được các doanh nghiệp, cơ quan chính phủ và các viện thuộc nhà nước tuyển dụng.

Hợp tác quốc tế:

 Về đối ngoại, INSEE tham dự vào công việc thống kê của Liên hợp quốc (UN), quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) và tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD).

Dưới các hiệp định hợp tác song phương và đa phương, INSEE cung cấp sự hỗ trợ cho các cơ quan thống kê nước ngoài và giúp đỡ đào tạo các nhà thống kê ở các quốc gia đang phát triển cũng như ở các nước đang chuyển dịch sang nền kinh tế thị trường. Trong hơn 15 năm qua, Viện đã đóng góp  đáng kể trong việc hỗ trợ các quốc gia ở Đông Âu trở thành thành viên của liên minh châu Âu.

Tài khoản Quốc gia là một hệ thống các tài khoản, bảng thống kê có mối quan hệ  mang tính hệ thống nhằm mô tả, phân tích các hiện tượng kinh tế cơ bản, từ sản xuất, tiêu dùng, đến tích luỹ của cải của nền kinh tế. Tài khoản quốc gia cũng phản ánh quá trình tạo thu nhập từ hoạt động sản xuất; phân phối thu nhập giữa các nhân tố sản xuất; sử dụng thu nhập cho tiêu dùng, tích luỹ; chuyển nhượng thu nhập giữa các khu vực trong nền kinh tế và với bên ngoài. Tài khoản quốc gia là tập hợp đầy đủ, phù hợp và linh hoạt các tài khoản kinh tế vĩ mô, xây dựng trên những khái niệm, định nghĩa, quy tắc hoạch toán được thừa nhận trên phạm vi quốc tế.

Hệ thống tài khoản quốc gia Pháp do 4 cơ quan thu thập và xây dựng, gồm INSEE, Tổng cục Ngân khố và chính sách kinh tế; Tổng cục Kế toán công; Ngân hàng Trung ương. 

Trong đó:

- INSEE là cơ quan đầu mối tổ chức triển khai công tác thống kê quốc gia có trách nhiệm điều phối việc tổ chức thu thập dữ liệu, xây dựng các chuẩn mực thống kê như khái niệm, phương pháp luận thống kê, các yêu cầu dữ liệu đầu vào để lập tài khoản quốc gia . Để thu thập và tổng hợp được các thông tin, số liệu từ các đơn vị khác, INSEE tiến hành ký kết các bản thoả thuận với các bộ, ngành và các tổ chức cung cấp thông tin thống kê. Ngoài ra INSEE còn có nhiệm vụ thu thập số liệu tài khoản phi tài chính, tính toán nợ Chính phủ và công bố số liệu về tài chính công của Pháp.

- Tổng cục Kế toán công: thiết lập tài khoản kế toán cho các cơ quan hành chính, thu thập dữ liệu chi tiết của từng đơn vị theo tài khoản kế toán, sau đó tổng hợp và chuyển đổi sang Hệ thống tài khoản quốc gia và gửi cho INSEE.

- Tổng cục Ngân khố và Chính sách kinh tế: Có vai trò chính là thu thập thông tin để để lập tài khoản sơ bộ đưa ra số ước lượng và dự báo về thâm hụt ngân sách nhà nước và nợ của Chính phủ.

- Ngân hàng Trung ương Pháp: lập các tài khoản tài chính của hầu hết các  các tác nhân lớn trong nền kinh tế, các số liệu về các giao dịch trong nền kinh tế; thu thập lại toàn bộ số liệu kế toán từ Tổng cục Kế toán công, INSEE, các chi nhánh NHTW,... và (trong trường hợp cần thiết) hiệu chỉnh các số liệu ban đầu (nguyên giá) theo giá thị trường; tổng hợp và chuyển đổi số liệu sang Hệ thống tài khoản quốc gia và gửi cho INSEE; công bố số liệu tài chính.

Ngoài các đơn vị nêu trên, trong năm tài khoá Vụ Ngân sách của Bộ Kinh tế, Tài chính và công nghiệp Pháp còn có các buổi tham vấn INSEE về một số ảnh hưởng của các chính sách tài khoá đến các tài khoản quốc gia.

Bên cạnh việc phân công, phân cấp trong việc triển khai công tác thống kê tài chính, đối với những đơn vị có khối lượng thông tin lớn INSEE còn cử trực tiếp cán bộ xuống để hỗ trợ trong việc thu thập và tính toán các chỉ tiêu. Trong trường hợp số liệu cung cấp giữa các đơn vị không thống nhất, INSEE với vai trò là cơ quan đầu mối tổ chức công tác thống kê sẽ họp với các đơn vị liên quan để đưa ra các biện pháp chuẩn hoá, thống nhất số liệu trước khi công bố chính thức.

Từ những phân tích trên, ta có thể thấy Viện Nghiên cứu kinh tế và Thống kê Quốc gia Pháp (INSEE) có chức năng nhiệm vụ tương đương như Tổng cục Thống kê Việt Nam  (INSEE thuộc Bộ Tài chính Pháp còn Tổng cục Thống kê Việt Nam thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư)

Tại Việt Nam, chúng ta đã xây dựng được phương pháp biên soạn hệ thống tài khoản quốc gia từ năm 1998 và tiến hành sửa đổi bổ sung năm 2003. Như vậy đến giai đoạn này, Hệ thống tài khoản quốc gia của nước ta đã tương đối phù hợp với hệ thống tài khoản quốc gia của Liên hợp quốc. Tuy nhiên trong thời gian qua, việc tổ chức công tác thống kê theo hệ thống này còn nhiều bất cập khiến cho chất lượng và độ tin cậy của số liệu thống kê không cao.

Tổng cục Thống kê với vai trò là cơ quan đầu mối thực hiện công tác thống kê quốc gia cần tăng cường việc phổ biến, đào tạo, hướng dẫn về Hệ thống tài khoản quốc gia; xây dựng các chuẩn và phương pháp luận thống kê thống nhất trong toàn quốc, hướng dẫn các bộ, ngành về cách thu thập và tính toán các chỉ tiêu đáp ứng được yêu cầu của công tác thống kê quốc gia cũng như đáp ứng được yêu cầu quản lý, điều hành của các bộ, ngành.

Còn ở Bộ Tài chính, Cục Tin học và Thống kê tài chính đang phối hợp với các chuyên gia quốc tế xây dựng đề án tổng thể triển khai công tác thống kê tài chính thống nhất trong toàn ngành. Dự kiến sau khi dự án này hoàn thành và kết hợp với dự án TABMIS đi vào triển khai chính thức, ngành tài chính có thể xây dựng được một hệ thống thông tin thống kê đầy đủ, chi tiết từ các đơn vị giống như của hệ thống thống kê của Pháp. Tuy nhiên, để công tác thống kê có thể triển khai thống nhất và hiệu quả như vậy, cũng cần có một cơ quan đầu mối để thực hiện việc chuyển đổi từ hệ thống tài khoản kế toán sang hệ thống tài khoản quốc gia.

Với chức năng nhiệm vụ được giao như hiện nay, Cục Tin học và Thống kê tài chính hoàn toàn có thể đảm nhận là cơ quan đầu mối phối hợp với các đơn vị liên quan trong bộ để thực hiện việc chuyển đổi này. Nhưng để làm tốt công tác xây dựng hệ thống Tài khoản quốc gia của Việt Nam, chúng ta cũng cần tìm hiểu sâu hơn về cách tổ chức xây dựng các tài khoản tài chính tổng hợp và phương pháp, nội dung các bảng chuyển đổi để chuyển đổi từ các tài khoản kế toán thành Hệ thống tài khoản quốc gia; học tập phương pháp xây dựng bảng chuyển đổi từ giá ban đầu của tài khoản kế toán sang giá thị trường đã được các cơ quan thống kê của Pháp thực hiện thành công trong nhiều năm qua.

(Vũ Ánh Hồng)