Nâng cao năng lực thống kê hàng hóa xuất nhập khẩu

Sau khi tiến hành nghiên cứu thực trạng công tác thống kê của Hải quan Việt Nam, ông Yahya Jammal, chuyên gia tư vấn quốc tế về thống kê đã đưa ra một số khuyến nghị để nâng cao năng lực công tác thống kê hàng hóa xuất nhập khẩu (XNK).

Nâng cao năng lực thống kê hàng hóa xuất nhập khẩu

Nằm trong hợp phần thứ 2, gói thầu tư vấn về thống kê hàng hóa XNK được coi là một trong những gói thầu quan trọng nhằm xây dựng một kế hoạch chiến lược nâng cao năng lực về thống kê hải quan đối với hàng hóa XNK.

Dưới đây là một số khuyến nghị cần thiết để cải thiện và nâng cao năng lực công tác thống kê hàng hóa XNK mà ông Yahya Jammal đã đưa ra:

6 dạng lỗi trong công tác thống kê hàng hóa XNK

Ông Yahya Jammal cho biết, khi đánh giá thực trạng công tác thống kê hàng hóa XNK của Hải quan Việt Nam, chuyên gia tư vấn gói thầu đã xem xét kỹ cơ sở pháp lý cần thiết nhằm tìm hiểu xem cơ sở pháp lý có tạo điều kiện cho cơ quan Hải quan hoàn thành nhiệm vụ về thống kê hay không. Theo đó, hiện nay có 2 luật chính có ảnh hưởng lớn đến công tác thống kê của ngành Hải quan là Luật Thống kê và Luật Hải quan.

Thực tế, cả 2 luật này và một số các văn bản pháp quy, quy định hiện hành đều tạo điều kiện cho Tổng cục Hải quan (TCHQ) quyền pháp lý đủ mạnh để thu nhập, xử lý và phổ biến số liệu về hàng hóa XNK, cũng như phục vụ cho các cơ quan hữu quan khác trong việc tổng hợp số liệu. Có thể khẳng định rằng, môi trường pháp lý hiện tại không tạo ra sự cản trở nào đối với việc tổng hợp các số liệu thống kê hàng hóa XNK của TCHQ.

Trong quá trình tìm hiểu và nghiên cứu, chuyên gia tư vấn đã xác định được 6 dạng lỗi xuất hiện trong quá trình thu thập và tổng hợp số liệu thống kê, trong đó bao gồm 2 dạng lỗi về mặt khái niệm (lỗi trong định nghĩa và lỗi phân loại), và 4 dạng lỗi về mặt đo lường (lỗi xác định biến số, lỗi báo cáo, lỗi xử lý và lỗi hưởng ứng).

Ông Yahya Jammal cho rằng, trong khi lỗi tiềm tàng về mặt khái niệm là thấp, chủ yếu là do các định nghĩa và danh mục phân loại nhìn chung là nhất quán với các chuẩn mực, hướng dẫn quốc tế, thì các lỗi về mặt đo lường có thể lớn do hiện chưa có sự chuẩn hóa về đơn vị số lượng và nhất là thiếu các cuộc kiểm tra xác định giá trị hàng hóa thích hợp.

Bên cạnh đó, chuyên gia tư vấn cũng cho rằng, chế độ báo cáo hiện tại, chủ yếu là hình thức báo cáo giấy, là một gánh nặng lớn đặt lên vai cả Phòng Thống kê và các đơn vị tác nghiệp ở cấp dưới. Thực tế, chức năng thống kê đang được TCHQ áp dụng thiên về chức năng xử lý số liệu hơn là một chức năng thống kê đích thực.

Những khuyến nghị cần thiết

Theo ông Yahya Jammal, để giảm lỗi đo lường trong các số lượng, TCHQ nên đưa thêm vào trong các tờ khai hải quan một trọng lượng (ngoài đơn vị tính trọng lượng thường hay được báo cáo) cho từng mặt hàng được liệt kê, và chuẩn hóa tất cả các đơn vị tính tới mức có thể. Trong khi đó, đối với lỗi đo lường trong các giá trị, TCHQ cần tạo ra các dãy số thời gian định kỳ hàng tháng về các đơn giá XNK ở cấp HS 6 số nhằm phát hiện ra sự không hợp lý. Đối với hàng hóa mà giá quốc tế đã sẵn có thì sẽ tiến hành so sánh đơn giá hàng tháng với các giá này.

Ngoài ra, TCHQ cũng cần tăng cường sự phụ thuộc vào hệ thống quản lý rủi ro để giảm lỗi đo lường thông qua việc kiểm tra chứng từ và kiểm tra thực tế. Mọi thông tin mà TCHQ có được về các hồ sơ, hồ sơ hành chính, các nguồn tin tình báo hay kết quả đánh giá thống kê sẽ đều phục vụ cho hệ thống này. Đồng thời, tự động hóa quy trình, thủ tục hiện tại và kiểm tra đối chiếu các số liệu XNK với các đối tác thương mại để giảm lỗi báo cáo và lỗi xử lý.

Bên cạnh đó, TCHQ không nên để số liệu thống kê cho bất cứ cơ quan bên ngoài nào rà soát không chuyên trước, kể cả nhóm đặc trách nhằm cải thiện tính liêm chính trong quá trình tổng hợp số liệu. Đây là cách duy nhất đảm bảo rằng người sử dụng số liệu thống kê tin tưởng rằng số liệu thống kê của mình đã không bị thao tác cho mục đích chính trị hay mục đích khác. Song song với đó là việc đưa ra lịch công bố số liệu thống kê, đồng thời xóa bỏ thực tiễn cung cấp số liệu thống kê cá nhân cho bất cứ cơ quan nào vì điều này vi phạm Luật Thống kê và nó có thể tác động đến độ chính xác của báo cáo trong tương lai.

(Theo Nghiên cứu Hải Quan)