Ngăn chặn tình trạng “né thuế” trong giao dịch liên kết

(eFinance Online)Nghị định 20/2017/NĐ-CP (Nghị định 20) quy định về quản lý thuế đối với doanh nghiệp (DN) có giao dịch liên kết (GDLK) được ban hành, đây là dấu mốc quan trọng trong hệ thống quy định pháp luật về giá GDLK, thể hiện cam kết của Việt Nam trong xây dựng chính sách thuế mang tính nhất quán đối với khung chính sách thuế toàn cầu về tính minh bạch và nỗ lực chống né thuế.
Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.

Khắc phục nhiêù bất cập

Thực hiện Nghị quyết 19-2016/NQ-CP của Chính phủ về những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia 2016-2017, định hướng đến 2020, Bộ Tài chính đã chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan có liên quan nghiên cứu, xây dựng, trình Chính phủ ban hành Nghị định số 20/2017/NĐ-CP quy định về quản lý thuế đối với DN có GDLK.

Ông Cao Anh Tuấn, Phó Tổng cục trưởng, Tổng cục Thuế cho biết, việc xây dựng Nghị định số 20 nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý quản lý thuế đối với các DN có phát sinh GDLK, tăng cường tính tuân thủ pháp luật của người nộp thuế; tạo môi trường kinh doanh bình đẳng, lành mạnh giữa các DN, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý thu thuế cũng như tạo sự thuận lợi cho việc hiện đại hóa công tác quản lý thu; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính thuế theo hướng đơn giản, rõ ràng, minh bạch; giảm chi phí, thời gian thực hiện nghĩa vụ thuế; thúc đẩy người nộp thuế thực hiện tốt cơ chế tự khai, tự tính, tự nộp.

Nghị định số 20 cũng ngăn ngừa, hạn chế tình trạng các doanh nghiệp có quan hệ liên kết lợi dụng chính sách chuyển nhượng trong giao dịch nội bộ tập đoàn về tài sản, hàng hóa, dịch vụ, quyền sở hữu trí tuệ, bí quyết kinh doanh... để thực hiện chuyển giá, tránh thuế, làm giảm nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) đối với ngân sách nhà nước; ngăn ngừa, hạn chế việc chuyển lợi nhuận ra nước ngoài, bảo vệ nguồn thu cho Việt Nam. Đồng thời bảm đảm hài hòa quyền, lợi ích hợp pháp của DN.

"Quy định về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có GDLK được xây dựng trên cơ sở phát huy những quy định về quản lý GDLK mang lại kết quả trong thời gian qua, khắc phục một số điểm vướng mắc trước đây và cập nhật, bổ sung các giải pháp quản lý mới được BEPS (Chương trình hành động chống xói mòn cơ sở thu thuế và chuyển lợi nhuận)." – ông Cao Anh Tuấn nhấn mạnh.

Cách đây 6 năm, với sự ra đời của Thông tư số 66/2010/TT-BTC (Thông tư 66) hướng dẫn xác định giá thị trường trong các GDLK, lần đầu tiên ở Việt Nam một văn bản pháp lý về kiểm soát chuyển giá được áp dụng cho tất cả các loại hình DN bao gồm cả DN FDI và nhiều DN khác.

Tuy nhiên, quá trình thực hiện Thông tư 66 cho thấy so với thực tiễn quản lý thuế đã có một số bất cập cần phải sửa đổi, bổ sung và nâng cấp văn bản pháp luật về kiểm soát chuyển giá. Nghị định 20 ra đời đã được kế thừa từ Thông tư 66 với những sự điều chỉnh cần thiết xuất phát từ những vướng mắc trong thực tiễn quản lý thuế, đặc biệt nêu rõ thế nào là các bên liên kết cũng như nguyên tắc, phương pháp, trình tự, thủ tục xác định giá GDLK, trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước trong quản lý, kiểm tra, thanh tra thuế … Có thể nói, việc ban hành Nghị định 20 về quản lý thuế đối với DN có GDLK ở thời điểm này có ý nghĩa rất quan trọng vì tạo ra cơ sở pháp lý vững chắc hơn cho công tác đấu tranh chống chuyển giá và khắc phục kịp thời những bất cập của Thông tư 66. Qua đó, nâng cao hiệu quả đấu tranh chống chuyển giá, chống thất thu NSNN.

Nỗ lực xây dựng cơ sở dữ liệu

Bà Nguyễn Thị Lan Anh, Phó Vụ trưởng, Vụ Thanh tra, Tổng cục Thuế cho biết: Nghị định gồm có 3 chương và 15 Điều. Cụ thể: Chương I – quy định chung gồm 4 điều: phạm vi điều chỉnh; đối tượng áp dụng; nguyên tắc áp dụng; giải thích từ ngữ. Chương II – quy định chi tiết gồm 9 điều: các bên có quan hệ liên kết; nguyên tắc phân tích so sánh; phương pháp xác định giá giao dịch liên kết; xác định; xác định chi phí tính thuế đối với một số trường hợp cụ thể đối với DN có GDLK; kê khai, lập hồ sơ xác định giá GDLK; cơ sở dữ liệu kê khai, xác định và quản lý giá giao dịch liên kết; miễn kê khai, miễn lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết; trách nhiệm quyền hạn cơ quan thuế và người nộp thuế; trách nhiệm của các cơ quan bộ, ngành có liên quan. Chương III – Điều khoản thi hành gồm 2 Điều: Hiệu lực thi hành và trách nhiệm thi hành. Theo tinh thần tại Điều 15 của Nghị định số 20, Bộ Tài chính đã xây dựng và ban hành Thông tư số 41/2017/TT-BTC ngày 28/4/2017 hướng dẫn một số Điều của Nghị định này.

Một nội dung trong Nghị định được báo chí khá quan tâm là nghĩa vụ kê khai, xác định giá giao dịch liên kết và chuẩn bị hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết, trong đó yêu cầu các công ty mẹ tối cao có trụ sở chính tại Việt Nam có ngưỡng doanh thu hợp nhất toàn cầu từ 18.000 tỷ đồng trở lên có nghĩa vụ lập báo cáo lợi nhuận liên quốc gia và gửi cho cơ quan thuế.

Theo bà Nguyễn Thị Lan Anh, trong quá trình xây dựng chính sách, cơ quan soạn thảo đã thu thập những kinh nghiệm quốc tế và tổng kết, đánh giá hiện trạng tại Việt Nam để đưa ra nền tảng pháp lý cho phù hợp. Hiện nay, để nâng cao tính minh bạch trong quản lý giá chuyển nhượng, các nước trên thế giới đều đang rà soát, sửa đổi quy định về quản lý thuế đối với DN có GDLK bằng hình thức yêu cầu các tập đoàn đa quốc gia cung cấp một cách toàn diện, tổng thể về toàn bộ chuỗi giá trị phân phối, các kênh tạo lập nên giá trị, số thuế đã nộp của tại các quốc gia,...thông qua hồ sơ xác định giá GDLK với 3 cấp độ là hồ sơ toàn cầu, hồ sơ quốc gia và báo cáo lợi nhuận liên quốc gia.

Các hồ sơ này sẽ nâng cao chất lượng quản lý rủi ro giá chuyển nhượng cho cơ quan thuế đồng thời giảm gánh nặng chi phí tuân thủ cho người nộp thuế qua cơ chế phối hợp trao đổi thông tin giữa các nước.

Việc yêu cầu các công ty mẹ tối cao có trụ sở chính tại Việt Nam có ngưỡng doanh thu hợp nhất toàn cầu từ 18.000 tỷ đồng trở lên phải có nghĩa vụ lập báo cáo lợi nhuận liên quốc gia cũng xuất phát từ việc nghiên cứu, đúc rút kinh nghiệm quốc tế. Hiện nay, con số này ở nhiều nước đang duy trì khoảng 750 triệu Euro.

Bên cạnh quy định này, sắp tới cơ quan thuế các nước cũng sẽ có cơ chế trao đổi thông tin để đảm bảo việc quản lý được hiệu quả, minh bạch hơn. Để làm được điều này, Tổng cục Thuế đang nỗ lực xây dựng và hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu thông tin về DN để làm cơ sở kiểm soát giá GDLK.

Nghị định số 20 cũng quy định cơ sở dữ liệu sử dụng trong kê khai, xác định, quản lý giá giao dịch liên kết. Trong đó, cơ sở dữ liệu sử dụng trong kê khai, xác định giá giao dịch liên kết của người nộp thuế, bao gồm: cơ sở dữ liệu thương mại; thông tin dữ liệu của các DN được công bố công khai trên thị trường chứng khoán; thông tin, dữ liệu công bố trên các sàn giao dịch hàng hóa, dịch vụ trong nước và quốc tế; thông tin do các cơ quan bộ, ngành trong nước công bố công khai hoặc các nguồn chính thức khác.

Cơ sở dữ liệu sử dụng trong quản lý giá giao dịch liên kết của cơ quan thuế, bao gồm: Cơ sở dữ liệu thương mại; thông tin dữ liệu của các DN được công bố công khai trên thị trường chứng khoán; thông tin, dữ liệu công bố trên các sàn giao dịch hàng hóa, dịch vụ trong nước và quốc tế; thông tin do các cơ quan bộ, ngành trong nước công bố công khai hoặc các nguồn chính thức khác; thông tin, dữ liệu trao đổi với các cơ quan thuế đối tác; thông tin do các cơ quan bộ, ngành trong nước cung cấp cho cơ quan thuế; cơ sở dữ liệu của cơ quan thuế.

Cơ sở dữ liệu của cơ quan thuế sử dụng trong quản lý rủi ro và ấn định giá giao dịch liên kết đối với các trường hợp vi phạm quy định tại khoản 3 Điều 12 Nghị định này.

"Thứ tự ưu tiên lựa chọn dữ liệu so sánh đầu tiên là đối tượng so sánh nội bộ của người nộp thuế. Sau đó là đối tượng cùng quốc gia, lãnh thổ với người nộp thuế. Cuối cùng là đối tượng ở các nước cùng khu vực có điều kiện ngành và trình độ phát triển kinh tế tương đồng." – bà Lan Anh cho biết thêm.

 (Thu Hằng)