Sửa Luật Thuế thu nhập cá nhân: Cân bằng lợi ích các bên

Từ 01/7/2013, Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) sửa đổi chính thức có hiệu lực. Theo tính toán sơ bộ của Tổng cục Thuế, ngân sách Nhà nước (NSNN) sẽ giảm thu khoảng 5.200 tỷ đồng trong 6 tháng cuối năm 2013 và giảm 13.350 tỷ đồng trong năm tài khóa 2014. Luật thuế TNCN được coi là “thuế Vua”, “thuế Nữ hoàng” vì Luật này khi đi vào cuộc sống tác động đến rất nhiều đối tượng trong xã hội về nhiều mặt, xung quanh việc thực thi có rất nhiều luồng ý kiến khác nhau nhưng tựu chung những sửa đổi, bổ sung của sắc thuế này khiến nhiều đại biểu đồng tình, dù còn nhiều vấn đề sẽ cần được xem xét khi áp dụng thực tiễn.

Ảnh minh họa.Ảnh minh họa.

Đã cân nhắc lợi ích mọi phía

Với tư cách đại biểu Quốc hội và là một trong những người bấm nút thông qua sắc thuế quan trọng bậc nhất quốc gia này, ông Đinh Văn Nhã, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách Quốc hội phân tích: Xung quanh sắc thuế này có 3 luồng ý kiến khác nhau. Người phản đối thì cho rằng, sắc thuế đã ủng hộ người giàu và chưa san sẻ được khó khăn với người nghèo khi nâng mức giảm trừ gia cảnh. Nhóm người ủng hộ thì cho rằng, cần phải khoan thư sức dân trước tình hình lạm phát leo thang hiện nay; đồng thời khi nâng mức giảm trừ gia cảnh cũng đồng nghĩa với việc kích cầu (người dân có tích lũy, tái tạo sức lao động và tăng chi tiêu hơn khi có tiền). Trong khi luồng ý kiến chung thì cho rằng, trong bối cảnh kinh tế khó khăn hiện nay và dự báo kinh tế đất nước trong 5-7 năm tới thì việc giảm trừ gia cảnh lần này là phù hợp.

Đồng cảm với Bộ Tài chính, ông Nhã cho rằng cái khó của người làm chính sách là phải cân bằng được lợi ích các bên: lợi ích quốc gia, lợi ích, người dân, lợi ích doanh nghiệp… Chính vì vậy, việc sửa đổi 6/35 điều của Luật thuế TNCN lần này đã đạt được cơ bản những tiêu chí đề ra. Trong đó việc chấp nhận hụt thu NSNN, khoan thư sức dân, giảm gánh nặng cho doanh nghiệp… đều được các đại biểu Quốc hội cân nhắc kỹ lưỡng với trách nhiệm cao nhất trước khi bấm nút thông qua.

Các dại biểu Quốc hội hy vọng, với mức giảm trừ gia cảnh từ 4 triệu đồng lên 9 triệu đồng/người; cho người phụ thuộc từ 1,6 triệu đồng lên 3,6 triệu đồng sẽ kích thích người lao động hang hái sản xuất, kinh doanh đồng thời là đòn bẩy tài chính quan trọng của NSNN.

Đứng trên giác độ người làm chính sách, ông Nguyễn Văn Phụng, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách Thuế (Bộ Tài chính) - người đau đáu với mỗi chính sách thuế mới đã dành tới 29 trang tham luận phân tích chi tiết những sửa đổi, điều chỉnh, lí do và nguyên cớ ẩn chứa khi xây dựng Dự thảo Luật thuế TNCN sửa đổi lần này. Ông Phụng tâm sự: Với tham vọng đề cập một cách toàn diện, đầy đủ, có logic, rõ về đạo lý, có phân tích và đối chiếu với thực tiễn và chứa đựng những thông điệp chính sách… đã phần nào làm các đại biểu hiểu rõ hơn cắc cớ với những điều thêm bớt, những nội dung chỉnh sửa, những tâm huyết của người làm Luật với người dân chứ không phải cách làm Luật phòng máy lạnh như nhiều người vẫn “phê phán”.

Cấp mã số cho người phụ thuộc

Thực tế, trong thời gian qua, hiện tượng trục lợi vấn đề giảm trừ hết sức nóng bỏng; đã có những hiện tượng “gửi” lương tránh giảm nộp thuế bậc cao, dùng mã số thuế người khác để giảm khai, khấu trừ, khai chồng chéo người phụ thuộc… xảy ra. Chính vì vậy, việc nâng mức giảm trừ gia cảnh và người phụ thuộc là nội dung nóng nhất của sửa đổi Luật lần này. Để tránh lợi dụng chính sách giảm trừ gia cảnh, các chuyên gia cho rằng cần cấp mã số thuế cho cả người phụ thuộc và phải giữ kín mã số thuế của người dân.

Cụ thể, thay đổi lớn nhất trong lần sửa đổi này là mức giảm trừ gia cảnh đối với người nộp thuế là trên 9 triệu đồng/tháng (tăng 5 triệu đồng so với mức cũ) và mức giảm trừ đối với mỗi người phụ thuộc là 3,6 triệu đồng/tháng (tăng 2 triệu đồng so với mức cũ). Như vậy, với mức điều tiết thuế được giảm ở tất cả các bậc, 100% người nộp thuế ở bậc 1 hiện nay sẽ chuyển sang diện không phải nộp thuế; 72% số người nộp thuế đang nộp ở bậc 2 sẽ được chuyển sang nộp thuế ở bậc 1, tương tự mức điều tiết giảm ở tất cả các bậc còn lại. Theo tính toán của Tổng cục Thuế, sẽ có hơn 3 triệu người ra khỏi diện nộp thuế trên tổng số 4 triệu người đang khai nộp hiện nay.

Chính vì vậy, khi chúng ta chưa áp dụng việc nộp thuế TNCN theo hình thức phổ thông, thì cần quản chặt đối tượng có thu nhập để thu thuế. Hiện tại, Luật thuế TNCN không hạn chế lượng người phụ thuộc và hiện chỉ mới cấp mã số thuế cho người nộp thuế (thực tế chưa cấp hết) nên việc kiểm soát, xác định đối tượng giảm trừ gia cảnh còn phụ thuộc vào ý thức tự giác của người nộp thuế, dẫn tới có thể kê khai trùng đối tượng người phụ thuộc. 

Giải pháp cho vấn đề này ông Nguyễn Văn Phụng kiến giải: Kế thừa quy định việc cấp mã số thuế cá nhân cho người nộp thuế, nay bổ sung thêm quy định về cấp mã số cho người phụ thuộc. Với quy định này, cá nhân tự giác kê khai và cơ quan thuế cũng có thể giám sát được việc khai đó có trung thực hay không thông qua mã số thuế của người phụ thuộc. 

Song song với việc quản chặt người nộp thuế, các khoản phải nộp cũng cần được xác định rõ ràng và chính xác hơn. Đứng trên giác độ người nộp thuế, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế phân tích: Người dân không sợ nộp thuế, cái chính phải công bằng khi xác định các khoản thu nhập chịu thuế, không chịu thuế, miễn thuế một cách rõ ràng, minh bạch. Thông tư hướng dẫn kê khai, nộp thuế TNCN thời gian tới phải hướng dẫn thật cụ thể cách xác định để người nộp thuế, cơ quan thuế cùng hiểu thống nhất khoản nào chịu thuế, không chịu thuế như khoản tiền ăn giữa ca, công tác phí, tiền điện thoại, văn phòng phẩm, trang phục…

Trước phàn nàn của nhiều người về thủ tục kê khai, nộp thuế TNCN đối với cá nhân khó hơn đối với các tập thể, dẫn đến hiện tượng nhiều người dù muốn nộp, nhưng vì phiền hà nên vẫn trốn thuế. Ông Phụng chia sẻ, đối với trường hợp cá nhân tự nộp thuế, quyết toán thuế cần đơn giản hóa thủ tục nộp, quyết toán, hoàn thuế. Ví dụ, nộp thuế qua thẻ ATM, cơ quan thuế hoàn thuế vào tài khoản cá nhân. Quy định về khai quyết toán thuế thời gian tới sẽ tạo thuận lợi tối đa cho cá nhân, đồng thời giảm bớt chi phí quản lý. Những thủ tục hành chính rườm rà sẽ được loại bỏ, khối lượng quyết toán thuế không cần thiết sẽ được cắt giảm tối đa phục vụ người dân.

Một phiền toán khác đối với mã số thuế là khâu bảo mật. Ông Nguyễn Văn Phụng cảnh báo: Thời gian qua có hiện tượng một số người đi đăng ký mã số thuế TNCN phát hiện tên mình đã được đăng ký ở tận Sơn La, Lai Châu. Nhưng đáng ngại hơn, có những người đăng ký rồi, thì bị đánh cắp mã số. Không ít đối tượng, tổ chức mượn danh người khác để kê khai chi phí về tiền công, tiền lương, để “né” và “lách” thuế. Vì vậy, người nộp thuế khi được cấp mã số phải cẩn thận và giữ kín, nếu bị lộ hoặc bị mất sẽ vô cùng phiền toái.

Cung cấp thông tin về vấn đề này, bà Tạ Thị Phương Lan, Phó Vụ trưởng Vụ Thuế TNCN (Tổng cục Thuế) cho biết: Thực hiện quản lý thuế TNCN, ngành Thuế đã cấp gần 20 triệu mã số thuế cho người nộp thuế TNCN chưa kể các hộ kinh doanh. Nếu tính cả đối tượng nộp thuế phi nông nghiệp thì cũng lên đến khoảng 40 triệu mã số. Sắp tới đây, nếu triển khai cấp mã số thuế cho người phụ thuộc, thì số lượng mã số thuế được cấp sẽ tăng lên khoảng 50 triệu. Khi mã số thuế được cấp rộng rãi và quyền lợi gắn với cá nhân như vậy thì cần bảo mật, giữ gìn mã số thuế tránh để bị lợi dụng.

Thực tế, năm 2012, ngành Thuế cũng đã phát hiện một số trường hợp lợi dụng mã số thuế của người khác để tính khai thu nhập của mình. “Chúng tôi đã mời các cá nhân và đơn vị chi trả thu nhập lên làm việc. Doanh nghiệp đã mượn danh, lấy mã số thuế vu vơ ở đâu đó để khai khống chi phí, trốn thuế chúng tôi cũng đã truy thu hết số thuế TNCN và thuế thu nhập doanh nghiệp do các các nhân đã kê khai không đúng. Trên thực tế, sẽ không có cá nhân nào lại đi lấy mã số thuế của người khác để khai cho bản thân. Ví dụ như đi ký hợp đồng, tên mình ở hợp đồng thì không thể lấy mã số thuế của người khác, trong trường hợp này chỉ có thể là tổ chức chi trả lợi dụng… Những trường hợp này khi bị cơ quan thuế phát hiện sẽ xử phạt rất nặng đơn vị sai phạm”, bà Lan nhấn mạnh.

Giải pháp bảo vệ mã số thuế cá nhân là người nộp thuế vào trang tncnonline.com.vn, gõ số chứng minh thư hoặc hộ chiếu của bất kỳ ai cũng có thể biết được mã số thuế của người đó. Như vậy, nếu chẳng may bị rơi giấy tờ thì thông tin mã số thuế sẽ dễ dàng bị người khác biết được. Với trường hợp các cá nhân cùng kê khai một người phụ thuộc, bà Lan cho biết từ 01/7/2013 khi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế TNCN có hiệu lực, cơ quan thuế sẽ tự động cấp mã số thuế cho người phụ thuộc. Khi đó, nếu cá nhân khác lại sử dụng người phụ thuộc đó thì hệ thống sẽ nắm được và từ chối.

Không sợ thất thu NSNN

Câu chuyện thu NSNN dường như đã trở nên thân quen với người dân Việt Nam, thay vì phó thác cho đó là công việc của ngành Tài chính. Thực tế, trong bối cảnh kinh tế khó khăn, bài toán thu chi, cân đối ngân sách thực sự là nhiệm vụ hết sức nặng nề. Giống như một gia đình, khi khoản chi quá nhiều, mà nguồn thu thì hạn chế, bị cắt giảm hoặc có khi thất thu, thì tài chính của gia đình cũng khó đảm bảo. Chính vì vậy, thuế TNCN và thuế thu nhập doanh nghiệp mỗi khi được sửa đổi (2 sắc thuế chiếm hơn 53% NSNN) càng được người dân theo dõi vì liên quan sát sườn tới quyền lợi và nghĩa vụ của họ.

Theo bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế: Qua 4 năm triển khai thuế TNCN, số thu đến năm 2012 đã là 46.000 tỷ đồng. Số người nộp thuế TNCN mức cũ cũng gần 5 triệu người. Tuy nhiên, trước việc cân đối thu NSNN, thực thi các sắc thuế theo hướng khoan thư sức dân, việc nâng mức giảm trừ gia cảnh và người phụ thuộc; nâng mức chịu thuế cũng như định danh các đối tượng chịu thuế trong lần sửa đổi này là cần thiết và phù hợp với thực tiễn cuộc sống.

Tuy nhiên, để sắc thuế này đi vào cuộc sống - đứng trên góc độ người nộp thuế bà Cúc đưa ra 5 kiến nghị: Một, cơ quan thuế cần minh bạch các khoản chịu thuế, không chịu thuế, miễn thuế, thu được khoản gì thì kê ra, tránh nói lấp lửng; Hai, căn cứ tính thuế, xác định mức chịu thuế TNCN cần khoa học, theo thông lệ quốc tế và phù hợp với thực tế Việt Nam; Ba, biện pháp quản lý thuế phải khoa học, kiểm soát tốt thu nhập của các đối tượng chịu thuế; Bốn, tránh lạm thu trước, hoàn thuế sau chậm trễ…; Năm, cần có quy định quản lý thu thuế TNCN kiểm soát chi tiêu của cá nhân, xác định nguồn thu tại nguồn, tránh thả gà ra đuổi… 

Đơn cử với các nghệ sĩ, ca sĩ có doanh thu khủng nhưng số thuế phải nộp của đối tượng này chỉ vài triệu đồng đến vài chục triệu đồng/năm. Bàn luận về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Cúc phân tích: Phải lưu ý việc khấu trừ thuế tại nguồn, tức là đơn vị tổ chức biểu diễn. Chẳng hạn, một ca sĩ đến biểu diễn thì nơi tổ chức biểu diễn khi trả cát xê phải khấu trừ ngay 10% tiền thuế, sau đó cuối năm các ca sĩ đó sẽ làm quyết toán thuế để xem số thuế được hoàn hay nộp thêm. Cách tốt nhất nhưng khó, đó là kiểm soát thuế thu nhập của ca sĩ thông qua kiểm soát chi phí chính đơn vị biểu diễn, bởi họ hạch toán chi phí bao gồm tiền trả cho ca sĩ thì đây chính là phần thu nhập thực tế mà người ca sĩ có trách nhiệm đóng thuế.

Vấn đề thu thuế từ trúng thưởng tại casino (sòng bài), hiện Luật quy định mỗi lần trúng thưởng trên 10 triệu đồng thì phải nộp thuế 10%. Song, Bộ Tài chính đánh giá thực tế việc xác định nguồn thu nhập này là khó thực hiện, vì casino không ghi rõ người chơi lúc đến và đi, không bắt buộc phải đổi lại chip (được sử dung thay cho tiền mặt) khi trúng thưởng, từ đó khó xác định chênh lệch giữa số tiền cá nhân chi ra và trả lại cho mỗi lần chơi. Bởi vậy, cơ quan quản lý đã trình Chính phủ bổ sung quy định trường hợp casino không xác định được thu nhập chịu thuế của người trúng thưởng thì áp dụng khấu trừ thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ khoán trên tổng số tiền trả lại cho khách hàng…

Ngoài ra, những luống ý kiến cho rằng cần “siết” những đối tượng chịu thuế, nhất là những người giàu thì không lo thất thu NSNN. Có người cho rằng, cứ mở rộng đối tượng chịu thuế, không sợ lạm thu để nâng cao ý thức người dân và tính trách nhiệm của cộng đồng trước xã hội. Tuy nhiên, về cơ bản Luật Thuế TNCN sửa đổi lần này đã phần nào đáp ứng được kỳ vọng của xã hội.

“Về cơ bản sẽ có những phản biện trái chiều xây dựng, tuy nhiên, đây sẽ là những ý kiến rất bổ ích để chúng ta xây dựng những sắc thuế sát thực tiễn, hợp lòng dân và không lo thất thu NSNN trong dài hạn…”, Thứ trưởng Bộ Tài chính Vũ Thị Mai nhấn mạnh…

(Nam Phương)